Mieczysława Ćwiklińska

Mieczysława Aleksandra Trapszo

(1 stycznia 1879 Lublin – 28 lipca 1972 Warszawa)

aktorka teatralna i filmowa, śpiewaczka (sopran) 

rodzina

z teatralnego rodu Trapszów

córka Marcelego i Aleksandry z Ficzkowskich 

Mieczysława Ćwiklińska (1879-1972), aktorka źródło: "Tygodnik Ilustrowany" wydanie 8, 21 luty 1937, Warszawa

7 lipca 1897 roku, zaraz po ukończeniu pensji, wyszła za mąż za dziennikarza i malarza Zygmunta Bartkiewicza, rozstała się z nim w 1899 roku

15 czerwca 1919 roku w Warszawie wyszła za mąż za handlowca Henryka Madera, z którym rozwiodła się w 1928 roku

w 1933 roku wyszła za mąż za Mariana Steinsberga (Szteinsberga) – wydawcę i księgarza, z którym rozstała się w 1939 roku

biogram

            Rodzice pragnęli, aby córka nie zdecydowała się na trudną karierę aktorską. Oddali ją na pensję panny Anastazji Warnke w Poznaniu. Po ukończeniu ośmioletniej nauki zgodziła się wyjść za mąż za Zygmunta Bartkiewicza. Rzuciła go po dwóch latach, znużona monotonią małżeńskiego życia, które zupełnie nie odpowiadało jej temperamentowi. Zajęła się prowadzeniem butiku w Warszawie, ucząc się równocześnie gry aktorskiej. Wkrótce także ojciec zaczął udzielać jej lekcji. Wykształcenie wokalne zdobyła w Paryżu u Jana Reszkego.

           Na scenie teatralnej zadebiutowała pod pseudonimem Gryf w roli Helenki wGrubych rybach Michała Bałuckiego w Teatrze Ludowym w Warszawie. Od tego czasu była członkiem zespołu operetki Warszawskich Teatrów Rządowych. Gdy wystąpiła po raz pierwszy w Teatrze Nowości jako Kasia (Gwałtu, co się dzieje!), zaczęła używać nazwiska Ćwiklińska, było to panieńskie nazwisko jej babki, Anny. Następnie przebywała w Paryżu, gdzie kształciła głos u prof. Giulianiego. W czasie I wojny światowej występowała za granicą (Francja, Rosja). Po powrocie do kraju należała do zespołu Teatru Polskiego, później do Teatru Narodowego. W tym okresie była primadonną operetkową i ulubienicą Warszawy.

            W filmie zadebiutowała w wieku 54 lat rolą Idalii w filmie Jego ekscelencja subiekt. Wystąpiła w około 40 polskich filmach, była uznawana za jedną z najwybitniejszych aktorek komediowych.

           Znana była głównie jako aktorka komediowa i charakterystyczna. Często grała role kobiet starszych, o zabarwieniu charakterystycznym. Tworzyła postaci zabawne, a nawet karykaturalne. W początkach drogi artystycznej Ćwiklińska występowała też w rolach operetkowych i operowych w Warszawie, Berlinie i Dreźnie.

          W czasie okupacji niemieckiej pracowała w Warszawie jako kelnerka w kawiarniach „Café Bodo” i „U Aktorek”. Podczas powstania warszawskiego przebywała w Podkowie Leśnej, po jego upadku pojechała do Zakopanego. Po II wojnie światowej zamieszkała w Krakowie, gdzie też występowała, a następnie aż do śmierci grała w Warszawie w Teatrze Polskim i Nowym.

           Najważniejsze role teatralne aktorki to: Orgonowa w "Damach i huzarach" Aleksandra Fredry, Flaminta w "Uczonych białogłowach", Arsena w "Mizantropie" i pani Penelle w "Świętoszku" Moliera. Do historii polskiego teatru przeszły jej interpretacje hrabiny Klary w "Niewiernej", Fiokły w "Ożenku" czy pani Dulskiej. Popisową rolę Babki w sztuce Alejandro Casony "Drzewa umierają stojąc" grała około 1500 razy.

           W filmie zagrała między innymi hrabinę Renatę Czermińską w komedii Juliusza Gardana "Czy Lucyna to dziewczyna?"; prezesową Oksza, matkę Jana w filmie "Jadzia" Mieczysława Krawicza; Czabranową, matkę Tunki w "Doktorze Murku"; postać baronowej w obrazie "Żona i nie żona" Emila Chaberskiego. 

           Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim (aleja zasłużonych-1- 96).

           Jej imieniem nazwano ulicę w XII dzielnicy Prokocim-Bieżanów (Nowy Bieżanów), biegnącą od ul. Leonida Teligi do ul. Mała Góra.

kalendarium

1897 – przeniosła się do Łodzi

1899 – powróciła do Warszawy i prowadziła dom mód

1900 XII 2 – zadebiutowała w Teatrze Ludowym w Warszawie

1901 I 5 - wystąpiła po raz pierwszy w Teatrze Nowości jako Kasia (Gwałtu, co się dzieje!)

1907-1908 - przebywała w Paryżu

1909 – rozpoczęła nagrania dla Syreny Rekord

1914-1918 – w czasie I wojny światowej występowała za granicą (Francja, Rosja)

1918 X – powróciła do Warszawy

1922-1924 - należała do zespołu Teatru Polskiego, Małego i Komedii

1923 VI 15 – wraz z Władysławem Grabowskim wystąpiła w Teatrze Bagatela

1924-1926 – w Teatrze Letnim

1926-1927 – prowadziła wraz z Antonim Fertnerem teatr komedii i farsy „Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera” w Warszawie przy Nowym Świecie 63

1933 – zadebiutowała w filmie

1936 IV 3 - w Teatrze Narodowym odbyła się uroczystość z okazji jubileuszu 30-lecia jej pracy artystycznej

1936 XI 1 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 

1939-1945 - w czasie okupacji niemieckiej przebywała w Warszawie

1945-1949 – występowała w Krakowie

od 1945 VI 7 - grała Podstolinę (Zemsta) w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie

od 1945 VII 8 – rola Lulu (Skiz) w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie

1946 III – zaangażowała się do Starego Teatru w Krakowie

1946-1948 – w zespole krakowskich Miejskich Teatrów Dramatycznych

od 1949 IV – w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie

1950 I – powróciła do Warszawy

1950 IV 25 - Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski

1955 – otrzymała Nagrodę Państwową I stopnia

1958 XI 1 – 1971 IV – w warszawskim Teatrze Rozmaitości grała rolę Babki w „Drzewa umierają stojąc”

1960 - Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski 

1967 - Warszawianka Roku 

1970 XII 2 – w Lublinie w Teatrze im. Osterwy miał miejsce jej jubileusz siedemdziesięciolecia pracy aktorskiej

1971 - na zaproszenie amerykańskiej Polonii odbyła tournée po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie 

źródła:

Maria Bojarska, Mieczysława Ćwiklińska, Warszawa 1988

Jerzy Macierakowski, Wojciech Natanson, Mieczysława Ćwiklińska, Warszawa 1959

Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa 1977

Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005

Czesław Brzoza, Kraków między wojnami, Kraków 1998