Zbigniew Czesław Ćwiąkalski
(9 marca 1950 Łańcut - )
prawnik, adwokat, nauczyciel akademicki
rodzina
z rodziny prawniczej
syn Czesława, sędziego i radcy prawnego, pochodzącego z Buczacza, i Elżbiety z domu Kopeć
żonaty z Marią, ma córkę Bogumiłę, adwokat i syna Piotra, notariusz
biogram
Ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, po czym odbył trzyletnią aplikację sądową zwieńczoną egzaminem sędziowskim. Na tym samym wydziale obronił rozprawę doktorską, wyróżnioną drugim miejscem w konkursie redakcji „Państwa i Prawa”, a następnie uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk prawnych. Jego główną specjalnością pozostaje prawo karne. Przez półtora roku przebywał na stypendium Fundacji Humboldta w Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht we Freiburgu, pracując pod kierunkiem prof. Albina Esera. W kolejnych latach wracał tam na następne stypendia, a staż naukowy odbył także na Uniwersytecie w Kolonii pod opieką prof. Hansa Joachima Hirscha.
Związał się zawodowo z Katedrą Prawa Karnego UJ oraz Wyższą Szkołą Prawa i Administracji w Przemyślu, wykładał również na Uniwersytecie Rzeszowskim jako pracownik Zakładu Prawa Karnego i Postępowania Karnego. Na tych uczelniach obejmował stanowiska profesorskie.
Współautor komentarza do Kodeksu Karnego i komentarza do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, łącznie około 70 publikacji o tematyce prawnej: książek, artykułów, przeglądów orzecznictwa, ekspertyz, opinii i glos do orzecznictwa. Pełnomocnik lub obrońca w wielu procesach karnych, w tym głównie z zakresu prawa karnego gospodarczego.
Działa w środowisku naukowym i organizacyjnym: jest członkiem Towarzystwa Naukowego Prawa Karnego, pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Asystentów UJ i reprezentował pomocniczych pracowników naukowych w pierwszej Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Należy również do Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego, jest członkiem Komitetu Nauk Prawnych PAN, Wydziału I Nauk Humanistycznych i Społecznych PAN, był współzałożycielem Pierwszego Polsko-Amerykańskiego Banku w Krakowie.
Jako adwokat prowadził sprawy o dużym rezonansie publicznym: bronił między innymi byłego prezesa PKN Orlen Andrzeja Modrzejewskiego (uniewinnionego prawomocnie) oraz pilota Henryka Serdę w procesie dotyczącym akcji ratunkowej pod Rysami (również zakończonym prawomocnym uniewinnieniem). Reprezentował Donalda Tuska i Hannę Gronkiewicz-Waltz w prywatnoskargowym procesie o zniesławienie wytoczonym przez byłych działaczy PO związanych z Pawłem Piskorskim. Sporządził też opinię prawną wskazującą na brak podstaw do postawienia Ryszardowi Krauzemu zarzutów karnych, był obrońcą między innymi byłego senatora Henryka Stokłosy, a na zlecenie kancelarii prawnej przygotował – opartą na własnym artykule – ekspertyzę dotyczącą wykładni jednego z przepisów kodeksu karnego (wykorzystaną między innymi w sprawach Krzysztofa Popendy i Marka Dochnala). Występował także jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego PKP Polskie Linie Kolejowe w procesie przeciwko dyżurnym ruchu w związku z katastrofą kolejową pod Szczekocinami. Był obrońcą Tomasza Komendy, uniewinnionego w 2018 roku, w postępowaniu wznowieniowym przed Sądem Najwyższym po 18 latach niesłusznej izolacji, w 2021 roku Sąd Okręgowy w Opolu zasądził na jego rzecz 12 mln zł zadośćuczynienia i ponad 800 tysięcy zł odszkodowania. Współtworzył kancelarię adwokatów i radców prawnych SPCG w Krakowie (spółka komandytowa) wraz z Tomaszem Gizbertem-Studnickim, Krzysztofem Płeszką i Jakubem Górskim.
W młodości przez kilka lat należał do PZPR i przez dwuletnią kadencję kierował jedną z trzech wydziałowych podstawowych organizacji partyjnych, później wstąpił do „Solidarności”. Jako reprezentant pomocniczych pracowników naukowych uczestniczył w pracach Prezydium Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, skupiającej między innymi rektorów usuniętych w okresie stanu wojennego (np. Romana Ciesielskiego, Augusta Chełkowskiego i Roberta Głębockiego).
Zgodnie z dokumentami IPN został zarejestrowany jako kandydat na tajnego współpracownika SB, jednak – jak podkreślano – odmówił jakiejkolwiek współpracy, a samą rejestrację wiązał z wyjazdem na półtoraroczne stypendium do RFN.
Po 1989 roku był nieformalnym doradcą części posłów Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, konsultował ministrów edukacji narodowej i premier Hannę Suchocką (między innymi przy pracach nad ustawą o świadku koronnym), występował jako ekspert komisji sejmowych, a także zasiadał w radzie programowej Platformy Obywatelskiej organizowanej przez Andrzeja Olechowskiego. W okresie rządów PiS publicznie krytykował działania ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry.
Znalazł się w gronie sygnatariuszy Ruchu na rzecz Demokracji oraz w komitecie honorowym Platformy Obywatelskiej w przedterminowych wyborach parlamentarnych, po czym został ministrem sprawiedliwości i prokuratorem generalnym w pierwszym rządzie Donalda Tuska. Złożył dymisję, która została przyjęta, uzasadniając ją odpowiedzialnością polityczną w związku z samobójstwem Roberta Pazika – skazanego za współudział w porwaniu i zabójstwie Krzysztofa Olewnika; dzień po złożeniu rezygnacji został odwołany.
wybrane prace:
1982 - Nadzwyczajne złagodzenie kary w praktyce sądowej, Warszawa
1990 - Kodeks karny. Komentarz (współautor)
1991 - Błąd co do bezprawności czynu w polskim prawie karnym
2006 – artykuł Glosa do uchwały SN z 24.V.2005r., „Państwo i Prawo”, 2006/1/120-125
2009 – artykuł Kierunki zmian w działalności sądownictwa, „Państwo i Prawo” 2009/2/21-27
kalendarium
1968 – ukończył I LO im. Henryka Sienkiewicza w Łańcucie
1972 – absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego
1972-2023 - pracownik Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego
1972-1975 – aplikacja sądowa
1972–1981 - należał do PZPR
1975 – zdany egzamin sędziowski
1978-1982 – prezes Towarzystwa Asystentów UJ
1979 – doktorat na podstawie pracy Nadzwyczajne złagodzenie kary w praktyce sądowej Wydział Prawa i Administracji UJ
1980 – praca doktorska nagrodzona drugim miejscem w konkursie redakcji „Państwa i Prawa”
1981 - wstąpił do „Solidarności”
1982-1985 – przedstawiciel pomocniczych pracowników naukowych w pierwszej Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego
1985 - według dokumentów IPN został zarejestrowany jako kandydat na tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa
1986-1988, 1991-1992, 2005 – stypendia w Max-Planck-Institut we Freiburgu
1988 - partner kancelarii prawniczej T. Studnicki, K. Płeszka, Z. Ćwiąkalski, J. Górski spółka komandytowa
1991 – habilitacja na podstawie pracy Błąd co do bezprawności czynu w polskim prawie karnym Wydział Prawa i Administracji UJ
1991–1996 - doradzał ministrom edukacji narodowej
1992–1993 - doradzał premier Hannie Suchockiej
1995 – czynny adwokat z uprawnieniami doradcy podatkowego
1999 - profesor nadzwyczajny Wyższa Szkoła Prawa i Administracji, Rzeszowska Szkoła Wyższa
2002 - profesor nadzwyczajny Uniwersytet Jagielloński
2004 - zagrał egzaminatora głównego bohatera w komedii Juliusza Machulskiego Vinci
2007 - wszedł w skład komitetu honorowego Platformy Obywatelskiej w przedterminowych wyborach parlamentarnych
2007 XI 15 - w związku z objęciem funkcji publicznej zawiesił czasowo wykonywanie praktyki adwokackiej
2007 XI 16 - minister sprawiedliwości i prokurator generalny w pierwszym rządzie Donalda Tuska
2009 I 20 - podał się do dymisji, która została przyjęta
2011 - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (za wybitne zasługi w pracy naukowo-badawczej, za osiągnięcia w działalności dydaktycznej i społecznej)
2015 - członek honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w Polsce
2020 VII 21 – profesor nauk społecznych
2021 - za jego zaangażowanie w reprezentowanie Tomasza Komendy Towarzystwo Jana Karskiego przyznało mu Medal 75-lecia Misji Jana Karskiego
2026 - powołany w skład rady nadzorczej KGHM Polska Miedź
źródła:
Korporacje nie będą mi dyktowały, co mam robić, wywiad, Rzeczpospolita, 276/2007
Na dobre reformy potrzeba czasu, wywiad, Rzeczpospolita, 222/2008