Jerzy Jan Buzek
(27 marca 1874 Końska koło Trzyńca – 9 lutego 1939 Węgierska Górka)
metalurg, odlewnik, twórca teorii procesu żeliwiakowego
rodzina
pochodził z rodziny chłopskiej
syn Andrzeja (1844–1900) i Marii z domu Kajzer lub Kajzar
Jerzy Buzek (1874-1939), źródło: Przewodnik Oświatowy : organ Towarzystwa Szkoły Ludowej. 1939, nr 2
brat bliźniak Jan (1874–1940 XI 24 Dachau), doktor medycyny, działacz społeczny
brat Paweł (1877–1950), wójt gminy Bystrzyca
poślubił Helenę Leopoldynę z domu Gryglewicz
synowie: Stanisław Andrzej (1905 - ), inżynier i dyrektor odlewni żeliwa w Węgierskiej Górce; Jerzy Roman (1914–1965), artysta fotografik
biogram
Początkowe nauki pobierał w szkole ludowej w Końskiej, a następnie uczęszczał do szkoły wydziałowej i niemieckiego gimnazjum Państwowego w Cieszynie. Był uczniem bardzo zdolnym i niezwykle pracowitym, udzielał się również w pracach tajnej organizacji, stowarzyszeniu polskich uczniów „Jedność”, którego został prezesem. Po ukończeniu gimnazjum podjął studia w Akademii Górniczej w Loeben (Austria), uzyskując dwa dyplomy: inżyniera-hutnika oraz inżyniera-górnika. Przez cały okres studiów należał do Czytelni Polskiej Akademików Górniczych.
Po otrzymaniu dyplomu został pracownikiem znajdujących się w jego stronach Zakładów Hutniczych Eisen-Werk Trzynietz, które należały do Berg und Huttenwerkgesellschaft w Wiedniu, gdzie jako pracownik przeszedł kolejno główne działy produkcyjne: wydział wielkich pieców, odlewnię, emaliernię.
W Trzyńcu rozpoczął badania naukowe nad procesem żeliwiakowym, które kontynuował w Odlewni Żeliwa w Węgierskiej Górce, gdzie pracował początkowo jako kierownik odlewni, a następnie jako dyrektor naczelny. Rezultatem tych badań było szereg referatów i rozpraw publikowanych między innymi w „Stahl Und Eisem” oraz „Przeglądzie Górniczo–Hutniczym”. Wyznaczył również optymalną ilość dmuchu do żeliwiaka równą około 100 Nm3/m2 poprzecznego przekroju żeliwiaka w ciągu 1 minuty (do dziś jest to określane jako „liczba Buzka”). Został wykładowcą odlewnictwa na Wydziale Hutniczym Akademii Górniczej, prowadził zajęcia na temat wielkich pieców.
Był członkiem Akademii Nauk Technicznych, Rady Związku Przemysłowców w Krakowie, Komitetu Normalizacyjnego przy Ministerstwie Przemysłu i Handlu, Radcą Izby Przemysłowo-Handlowej w Krakowie, był współorganizatorem Polskiego Związku Przemysłowców Metalowych, powstałego w celu uporządkowania organizacji przemysłu, inicjatorem założenia Grupy Odlewniczej GROD, która miała na celu podniesienie poziomu odlewnictwa w Polsce oraz członkiem założycielem i pierwszym prezesem Stowarzyszenia Techników Odlewników Polskich. Opublikował 73 prace naukowe z dziedziny odlewnictwa i wielkopiecownictwa, opracował dwie części dotyczące spalania i teorii żeliwiaka do pierwszego wydania słynnego podręcznika pod redakcją C. Geigera Handbuch der Eisen- und Stahlgiesserei
Pochowany na cmentarzu komunalnym w Cieszynie Wschodnim przy ulicy Katowickiej.
wybrane publikacje:
1906 - Kilka uwag o wyprawie pieców kupolowych
1907 – O dodatkach używanych przy przetapianiu surowców w piecach kupolowych
1908 – Zasady dotyczące pędzenia i budowy pieców kupolowych
1909 - Ilość i skład chemiczny gazów kupolowych
1929 – skrypt Odlewnictwo polskie
1931 - Podział żeliwa na grupy i gatunki
1935 - Obliczanie pieców odlewniczych
1937 - Zależność zawartości krzemu od grubości ścianki odlewu
1937 - Żeliwiaki z regulowanym dmuchem
1938 - Mieszaniny żeliwiakowe
kalendarium
1887–1895 – uczęszczał do niemieckiego gimnazjum w Cieszynie
1895–1899 - studiował w Akademii Górniczej w Leoben
1898 – uzyskał dyplom inżyniera hutnika
1899 – uzyskał dyplom inżyniera górnika
1899–1911 – pracował w Zakładach Hutniczych w Trzyńcu
1904 – rozpoczął badania naukowe nad procesem żeliwiakowym
1906 – na I Zjeździe Polskich Górników i Hutników w Krakowie wygłosił referat Zużycie koksu w piecach kupolowych
1911 IV 6 – 1939 – pracował w Odlewni Żeliwa w Węgierskiej Górce
1913 – mianowany kierownikiem Odlewni w Węgierskiej Górce
1917 – uczestniczył w Nadzwyczajnym Zjeździe Techników Polskich
1921 – współorganizował Polski Związek Przemysłów Metalowych
1923 – w momencie powstania Spółki Akcyjnej „Węgierska Górka” został jej dyrektorem naczelnym
1927 – rozpoczął wykłady odlewnictwa na Wydziale Hutniczym Akademii Górniczej
1929 – pod jego kierownictwem w Odlewni Węgierska Górka odlano największą wówczas na świecie rurę wodociągową o długości 5 m i średnicy 1,2 m
1929 – przewodniczył polskiej delegacji na Kongresie Odlewniczym w Londynie
1931 – odznaczony Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta
1933 – rozpoczął prowadzić zajęcia na temat wielkich pieców
1934 – habilitował się na podstawie pracy „Teoretyczne uwagi o budowie i pędzeniu płomienników odlewniczych”
1934 – członek Polskiej Akademii Nauk oraz członek Akademii Nauk Technicznych
1935 – wybrany na prezesa Rady Grupy Odlewni przy Polskim Związku Przemysłów Metalowych
1936 – jeden z członków założycieli Stowarzyszenia Technicznego Odlewników Polskich
1936 – mianowano go profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Metalurgii Surówki i Odlewnictwa w Akademii Górniczej
1936 – wygłosił referat na Międzynarodowym Kongresie Odlewniczym w Pradze
1938 – wystąpił wraz z Mikołajem Czyżewskim na Międzynarodowym Kongresie Odlewniczym w Warszawie z referatem „Stopień zgaru składników surówki w zależności od wielkości kawałków wsadu”
1959 V 31 – odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej ku czci Profesora w gmachu Wydziału Odlewnictwa przy ul. Krzemionki 11, ufundowanej w 20 rocznicę śmierci przez członków Stowarzyszenia Techników Odlewników Polskich
1974 – tablica została przeniesiona do nowej siedziby Wydziału Odlewnictwa przy ul. Reymonta 23
źródła:
Jerzy Jaros, Buzek Jerzy Jan [w:] Słownik biograficzny techników polskich, Warszawa 1989
Jerzy Piaskowski, Buzek Jerzy (1874-1939), [w:] Inżynierowie polscy w XIX i XX wieku, Warszawa 2001