Diomedes Cato
(około 1560 Wenecja – 1628 Gdańsk)
kompozytor i lutnista
rodzina
pochodzenia włoskiego
syn Constantino z Mediolanu, protestanta, około 1562 roku nauczyciel w Serravale koło Treviso, około 1565 szykanowany i podejrzewany o herezję przez wenecką inkwizycję, uciekł z Włoch i schronił się w Krakowie. Niedługo później przybyła tu również jego żona z trojgiem dzieci (najmłodszym był Diomedes)
biogram
Od dzieciństwa wychowywał się w Krakowie, gdzie osiadła jego włoska rodzina. Pierwszym miejscem jego pracy było stanowisko lutnisty na dworze króla Zygmunta III. Jako nadworny muzyk odbył z królem podróż przez Gdańsk do Szwecji. Przez pewien czas działał na dworze Stanisława Kostki, podskarbiego ziem pruskich, po śmierci którego otrzymał 10 000 florenów spuścizny.
Powrócił do Krakowa, być może ponownie jako nadworny lutnista królewski. Cieszył się sławą wybitnego wirtuoza, jego twórczość była szeroko znana i utożsamiana z polską kulturą muzyczną, zachowała do dziś wysoką wartość artystyczną, jest współcześnie wykonywana i wydawana.
Był autorem kompozycji instrumentalnych przeznaczonych głównie na lutnię i organy (fantazje, preludia, madrygały, tańce), zachowanych w drukowanych antologiach, rękopiśmiennych zbiorach oraz XVII-wiecznych tabulaturach. Komponował również utwory organowe i na zespoły instrumentalne, a także kilka pieśni religijnych. Jego kompozycje zachowały się głównie w rękopisach i publikacjach głównie proweniencji pozapolskiej.
Pochowany na cmentarzu św. Mikołaja w Gdańsku.
wybrane kompozycje:
lutniowe:
1600 - 1 galiarda, wydana w zbiorze Johannesa Rudeniusa Flores musicae, Heidelberg
1602 - 2 balletti, znajdują się w Tabulaturze Christophorusa Herholdera własność prywatna, Hamburg
1603 - 4 preludia, 6 fantazji, 3 galiardy, 8 choreae polonicae i transkrypcje 2 madrygałów, wydane w zbiorze Jeana Baptiste Besarda Thesaurus harmonicus , Kolonia
1603–1604 - 2 lub 3 galiardy i 1 barriera, znajdują się w rękopiśmiennej Tabulaturze Filipa Heinhofera Herzog August Bibliothek w Wolffenbüttel
1610 - 1 fantazja, wydana w zbiorze Roberta Dowlanda Varietie of Lute-Lessons Londyn
1612 - 2 galiardy i 1 favorito, wydane w zbiorze Joachima van den Hove Delitiae musicae Utrecht
1615 - 1 preludium i 2 passamezza, wydane w zbiorze Georga Leopolda Fuhrmanna Testudo Gallo-Germanica Norymberga
1619 - 2 preludia, 1 fantazja i transkrypcja madrygału Donna crudel, znajdują się w rękopiśmiennej tabulaturze lutniowej zwanej Tabulaturą Długoraja Musikbibliothek der Stadt Leipzig
1 preludium, 9 lub 11 fantazji, znajdują się w rękopiśmiennej tabulaturze lutniowej z I połowy XVII w. zwanej Tabulaturą lorda Herberta of Cherbury Fitzwilliam Museum w Cambridge
2 galiardy i 1 passamezzo, znajdowały się w anonimowej tabulaturze niemieckiej z końca XVI w., zaginionej
Ut re mi fa sol la, fantazja, British Museum w Londynie
1 galiarda, Národni Muzeum w Pradze
1 preludium i 2 fantazje, znajdują się w rękopiśmiennej Tabulaturze Ernsta Scheele Staats- und Universitätsbibliothek w Hamburgu
2 fugi – jedna pokrywa się z wersją organową z Tabulatury Jana Fischera z Morąga i 6 galliard Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi
Fuga senza 5 lub senza S (tj. bez użycia najwyższej struny), znajduje się w rękopiśmiennym dodatku do egzemplarza druku Jeana Baptiste Besarda Thesaurus harmonicus, Biblioteca Universitaria w Genui
Kompozycje kameralne:
2 kompozycje bez tytułu (fantazje) – 4- i 5-głosowe; znajdują się w rękopisie Johna Bulla z około 1600, Fitzwilliam Museum w Cambridge
7 kompozycji bez tytułu – 5 utworów 4-głosowych i 2 utwory 5-głosowe, Bodleian Library w Oksfordzie
Tantz, wpisany ręcznie w 1595 do drukowanego egzemplarza ksiąg głosowych stanowiących tom 32 zbiorów dawnej biblioteki kościoła niemieckiego w Sztokholmie, Biblioteka Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie
Kompozycje organowe:
Fantazja i Fuga, znajdują się w rękopiśmiennej Tabulaturze Jana Fischera z Morąga z 1595, Archiwum Wojewódzkie w Toruniu
fantazja, Musikarchiv des Minoritenkonvents w Wiedniu
Canzona, znajduje się w rękopiśmiennej tabulaturze z Oliwy z około 1619, Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk w Wilnie
Kompozycje wokalne:
1606 - zbiór Rytmy łacińskie dziwnie sztuczne i nabożeństwem swym a starodawnością dosyć wdzięczne (...) przekładnia księdza Stanisława Grochowskiego,Kraków, zawiera 5 pieśni 4-głosowych: Omni die dic Mariae (Umyśle mój), Ave maris stella (Witaj, gwiazdo morska), Quem terra, pontus aethera (Którego niebo i morze), O gloriosa Domina (Chwalebna i zacna Pani), Memento salutis auctor (Wspomni, Zbawicielu, sobie)
1607 - Pieśń o św. Stanisławie patronie polskim „Boga w świętych jego chwalmy”, 4-głosowa do słów Stanisława Grochowskiego, Kraków, Biblioteka Czartoryskich w Krakowie
Grates Deo canamus, motet 6-głosowy, zachowany jako transkrypcja organowa w rękopiśmiennej Tabulaturze Jana Fischera z Morąga, Archiwum Wojewódzkie w Toruniu
Tirsi morir volea, madrygał 5-głosowy do słów Giovanniego Battisty Guariniego, zachowany w wersji na solo wokalne i 4 instrumenty, Bodleian Library w Oksfordzie, cz. 3 także w Fitzwilliam Museum w Cambridge
kalendarium
1588 III 20 – VIII 1593 – nadworny lutnista Zygmunta III Wazy
1591 – napisał muzykę na wesele w rodzinie Stanisława Kostki w zamku w Świeciu
1593–1954 – towarzyszył królowi w podróży do Szwecji
1600–1602 – przebywał na dworze Stanisława Kostki
1603 – powrócił do Krakowa
1619 – ostatnia niepotwierdzona wzmianka o jego grze na lutni
źródła:
J. Surzynski, Sacred Music, Warszawa 1910
Z. Jachimecki, Wpływy włoskie w muzyce polskiej, Warszawa 1911
A. Simon, Polnische Elementen in der deutschen Musik, 1916
J.W. Reis, Aprilo Pacelll-Dlomedes C, Kraków 1929
P. Pożniak, Diomedes C., Kraków 1969-1972