Hanna Chrzanowska
(7 października 1902 Warszawa – 29 kwietnia 1973 Kraków)
pielęgniarka, działaczka charytatywna, prekursorka pielęgniarstwa otwartego
rodzina
z rodziny szlacheckiej herbu Korab
córka Ignacego (1866–1940), historyka literatury polskiej, i Wandy z domu Szlenkier
Hanna Chrzanowska (1902-1973)siostra Bogdana (1900–1940 IV Katyń), porucznik i doktor filozofii
biogram
Urodziła się w rodzinnym domu przy ul. Senatorskiej, okazałej rezydencji, pałacu, która po I wojnie światowej stała się siedzibą ambasady włoskiej. Wychowywała się w majątku Wiązowna pod Warszawą, z którego wiele lat później zrezygnowała na rzecz swojego chrześniaka, Stanisława Szlenkera, syna Ksawerego.
Gdy jej ojciec objął katedrę na Uniwersytecie Jagiellońskim zamieszkała wraz z rodzicami w Krakowie. Przez rok uczęszczała do szkoły panny Okołowiczówny, uczyła się prywatnie w domu, następnie w gimnazjum ss. Urszulanek, gdzie zdała maturę z odznaczeniem. Po zdaniu matury wraz z koleżankami zbierała używane rzeczy dla ludzi poszkodowanych w czasie wojny, dyżurowała na dworcu kolejowym, przygotowując i rozdając herbatę przejeżdżającym żołnierzom.
Jak pisze w swoim pamiętniku: W jesieni zaczęłyśmy z moją przyjaciółką Zosią [Wajdówną] pracę charytatywną. Praca polegała na tym, żeśmy zbierały dla potrzebujących po domach, co się dało. Potem była praca w budce na stacji, gdzie poiłyśmy żołnierzy i cywilów herbatą. Zjawił się wtedy w Krakowie Amerykański Krzyż. Zapisałyśmy się na krótkie kursy pielęgniarskie. Ja trafiłam do sekcji prowadzonej przez Polkę – Amerykankę miss Stellę Tylską. Przede wszystkim uczono nas zabiegów. Wbito mi w głowę, że odleżyna to hańba dla pielęgniarki, zapoznano z tajnikami toalety porannej, wieczornej, kąpieli w łóżku. Niektóre zabiegi wykonywałam potem w domu mojej matce cierpliwej jak zawsze wobec moich pomysłów i na pewno zadowolonej, że mnie to bierze.
Podjęła studia w nowo otwartej Szkole Pielęgniarstwa w Warszawie, które ukończyła z wysoką oceną. Uzyskała roczne stypendium Rockefellera i wyjechała do Francji, by tam przypatrzyć się bliżej organizowaniu pomocy chorym. Po powrocie pracowała jako instruktorka w Uniwersyteckiej Szkole Pielęgniarek i Higienistek w Krakowie, redagowała miesięcznik "Pielęgniarka Polska", dużo publikowała z dziedziny pielęgniarstwa.
Po wybuchu II wojny światowej przyjechała do Krakowa. Jej ojca Niemcy zaaresztowali podczas „Sonderaktion Krakau”, został wywieziony do obozu koncentracyjnego, gdzie wkrótce zmarł. Jej brat, Bogdan, zmobilizowany w 1939 roku został zamordowany w Kozielsku.
Zaangażowała się w działalność charytatywną w Obywatelskim Komitecie Pomocy, któremu przewodniczył Ks. Arcybiskup Adam Stefan Sapieha, następnie, z chwilą powołania Rady Głównej Opiekuńczej (RGO), pracowała w dziale Opieki nad Uchodźcami i Wysiedlonymi. Organizowała dla nich kwatery, posiłki, szukała miejsc do pracy. Szczególną troską otaczała dzieci w tym i żydowskie. Organizowała dla nich kolonie, starała się umieścić sieroty w moralnie dobrze ustawionych rodzinach. Pod koniec wojny pośpieszyła z pomocą wysiedlonym z Warszawy.
Po skończonej wojnie i po otwarciu Uniwersyteckiej Szkoły Pielęgniarsko-Położniczej w Krakowie, pracowała jako kierownik działu pielęgniarstwa społecznego i domowego kładąc na wykładach duży nacisk na solidne przygotowanie uczennic do pielęgnowania chorych w warunkach domowych. Wspólnie z uczennicami odwiedzała obłożnie chorych, służąc im radą i pomocą podczas odbywanych praktyk. Przez rok pełniła funkcję dyrektorki szkoły Pielęgniarstwa psychiatrycznego w Kobierzynie. Po niespodziewanej likwidacji tej szkoły przez komunistyczne władze, była zmuszona przejść na wcześniejszą emeryturę.
Będąc w pełni sił, znając sytuację chorych pozostających w domach, podjęła się zorganizowania opieki nad obłożnie chorymi i opuszczonymi na terenach parafii krakowskich przy pełnej aprobacie władz kościelnych. Wraz z biskupem Karolem Wojtyłą oraz księdzem Franciszkiem Macharskim organizowała parafialną akcję domowej opieki nad przewlekle chorymi w Krakowie i całej archidiecezji. Potrafiła zdobyć pomoc materialną dla tej pracy jak również zwerbować osoby chętne do współpracy: to jest pielęgniarki, znajomych, studentów, czy Siostry Zakonne. Przyuczała rodziny i sąsiadów do prostych posług przy obłożnie chorych. Ona też pierwsza w Polsce zaczęła organizować rekolekcje dla chorych. Dzięki ogromnej kulturze i wytrwałości w działaniu zyskiwała coraz więcej zwolenników jak i powszechne uznanie.
Cierpiała z powodu choroby nowotworowej, poddała się operacji, jednak choroba drążyła jej organizm i doprowadziła do zgonu.
Została pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Rakowickim. Kondukt pogrzebowy prowadził Ks. Kardynał Karol Wojtyła. W tym celu specjalnie przyjechał do Krakowa, brał bowiem udział w konferencji Episkopatu Polski. Pogrzeb nie miał charakteru żałoby, ale zadumy. Był on jedną wielką manifestacją ludzi wszelkiego stanu. Wzruszenie budziła wielka liczba chorych na wózkach, którzy chcieli, pełni wdzięczności, odprowadzić swoją opiekunkę "cioteczkę" na cmentarz.
Kazanie wygłosił sam Ks. Kardynał. Powiedział między innymi: Dziękujemy Ci Pani Hanno, że byłaś wśród nas, że byłaś taką jaką byłaś z tą Twoją wielką prostotą, z tym wewnętrznym żarem, że byłaś wśród nas jakimś wcieleniem Chrystusowych błogosławieństw z Kazania na Górze, zwłaszcza tego, które mówi: 'błogosławieni miłosierni'. Dziękujemy Panu Bogu za to życie, które miało taką wymowę, które pozostawiło nam świadectwo tak bardzo przejrzyste, tak bardzo czytelne ... Niech Twoją nagrodą będzie sam Pan, niech promieniowanie Twojej posługi trwa wśród nas i wszystkich nas nieustannie uczy jak służyć Chrystusowi w bliźnich
Niegdyś napisano o Niej: Była oparciem, przyjacielem, autorytetem. Jej pochylenie się nad chorym, Jej kontakty z ludźmi miały swe źródło w miłości - bo była miłością. Człowiek chory, to był Jej żywioł, Jej największe ukochanie.
wybrane publikacje:
1936 – Miłosierdzie Skargi
1938 – wraz z Teresą Kulczyńską Zabiegi pielęgniarskie
1960 – podręcznik Pielęgniarstwo w otwartej opiece zdrowotnej
2002 – Rachunek sumienia pielęgniarki (pod redakcją Izabeli Ćwiertni)
powieści pod pseudonimem Agnieszki Osieckiej:
1934 – Niebieski klucz
1938 – Krzyż na piaskach
Płonący śnieg - nie została opublikowana, pozostaje w rękopisie
kalendarium
1910 – wraz z rodzicami przeniosła się do Krakowa
1911–1912 – uczęszczała do szkoły panny Okołowiczówny
1917–1920 – uczyła się w gimnazjum ss. Urszulanek
1920 VI 10 – zdała egzamin dojrzałości
1920 X i XI – pełniła jako ochotniczka służbę pielęgniarską w szpitalu wojskowym mieszczącym się w uniwersyteckiej klinice chirurgicznej przy ulicy Kopernika 40
1920 XII – została słuchaczką Wydziału Filozoficznego UJ
1922 – wyjechała z Krakowa i wstąpiła do nowo otwartej Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa
1922–1924 – uczyła się w Warszawskiej Szkole Pielęgniarstwa
1925 I – wyjechała do Paryża na roczne stypendium fundacji Rockefellera
1926 II 1 – po powrocie z Paryża objęła posadę instruktorki pielęgniarstwa społecznego w Uniwersyteckiej Szkole Pielęgniarek i Higienistek w Krakowie
1926 III – otrzymała dyplom wprowadzający ją do wykonywania zawodu pielęgniarki dyplomowanej na terenie kraju
1926 – wyjechała do Belgii jako uczestniczka miesięcznego kursu w zakresie pielęgniarstwa społecznego
1928 – rozpoczęła w szkole wykłady "Pielęgniarstwo Zdrowia Publicznego"
1929 – wraz z profesorem Rosnerem uruchomiła i prowadziła nową placówkę szkoleniową - poradnię dla ciężarnych przy Klinice Ginekologiczno-Położniczej w Krakowie
1929 VII – 1939 IX – pełniła funkcję naczelnej redaktorki „Pielęgniarki Polskiej”
1931–1933 – pracowała jako asystentka dyrektorki w Warszawskiej Szkole Pielęgniarstwa, którą wówczas była jej ciotka, Zofia Szlenkerówna
1939 X – 1945 III 31 – pracowała w Krakowie w Sekcji Pomocy Wysiedlonym Polskiego Komitetu Opiekuńczego
1945 I – III – pracowała jako przewodnicząca Sekcji Pomocy Przesiedleńcom
1945 IV 1 – rozpoczęła pracę w Uniwersyteckiej Szkole Pielęgniarek i Higienistek w Krakowie
1946 – latem wyjechała wraz z koleżankami na roczne stypendium UNRRA do Stanów Zjednoczonych
1950 – na zlecenie Ministerstwa Zdrowia przeprowadza ankietę w sprawie szkolenia, w dziale pielęgniarstwa otwartego, objeżdżając szereg szkół w Polsce
1955 – zainicjowała w Trzebini coroczne rekolekcje dla pielęgniarek
1956 – oblatka benedyktyńska związana z klasztorem benedyktyńskim w Tyńcu
1957 IX 1 – objęła stanowisko dyrektorki Szkoły Pielęgniarstwa Psychiatrycznego w Kobierzynie
1957 – otrzymała odznakę „Za wzorową pracę w służbie zdrowia”
1958 X 1 – przechodzi na wcześniejszą emeryturę
1964 – zainicjowała coroczne rekolekcje dla chorych
1965 – otrzymała order „Pro Ecclesia et Pontifice”
1966 – rozpoznano u niej chorobę nowotworową
1971 – odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
1993 – Katolickie Stowarzyszenie Pielęgniarek i Położnych wystąpiło z inicjatywą wyniesienia jej na ołtarze
1995 – rozpoczął się proces beatyfikacyjny
1998 XI 3 – ksiądz kardynał Franciszek Macharski otworzył proces beatyfikacyjny Służebnicy Bożej Hanny Chrzanowskiej
2007 – powstała w Krakowie Fundacja Osobom Niepełnosprawnym „AGAPE” jej imienia
2016 IV 6 – odbyła się ekshumacja jej szczątków z cmentarza Rakowickiego, po czym w Instytucie Medycyny Sądowej przeprowadzono stosowne badania
2016 IV 7 – jej szczątki zostały złożone w obecności kardynała Franciszka Macharskiego, po uroczystej mszy świętej, do krypty pod ołtarzem Niepokalanego Poczęcia NMP kościoła św. Mikołaja przy ul. Kopernika
2018 IV 4 – jej szczątki zostały uroczyście przeniesione do alabastrowego sarkofagu oraz umieszczone przed ołtarzem
2018 IV 28 – beatyfikowana
źródła:
Rafał Łatka (red.), Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, Warszawa 2020
Zuchniewicz P., Siostra naszego Boga. Niezwykła historia Hanny Chrzanowskiej, Kraków 2017
Marzena Florkowska, Radość dawania. Hanna Chrzanowska we wspomnieniach, listach, anegdotach, Kraków 2010
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005