Ignacy Chrzanowski
(5 lutego 1866 Stok – 19 stycznia 1940 obóz KL Sachsenhausen koło Oranienburga)
historyk literatury polskiej
rodzina
syn Bolesława (1832–1917), herbu Korab, ziemianina, i Heleny z Dmochowskich (1846-1914), herbu Pobóg)
Ignacy Chrzanowski (1866-1940), 8 I 1925, źródło: polona.pl
w 1899 roku poślubił Wandę Joannę Szlenker (1876-1951)
dzieci: Bogdan Karol (1900–1940), Hanna (1902–1973)
biogram
Uczęszczał do V gimnazjum w Warszawie, ukończył filologię klasyczną na Uniwersytecie Warszawskim, następnie studiował we Wrocławiu, Berlinie oraz na paryskiej Sorbonie i w College de France.
Początkowo pracował jako nauczyciel historii literatury, historii Polski i języka polskiego w warszawskich szkołach prywatnych, był też współredaktorem „Przeglądu Pedagogicznego", prowadził czasopismo „Ateneum” współpracował z miesięcznikiem „Książka” oraz wydawnictwem zbiorowym „Wiek XIX. Sto lat myśli polskiej”.
Z rekomendacji Henryka Sienkiewicza i Stanisława Tarnowskiego został profesorem historii literatury polskiej na UJ (wygłosił wykład inauguracyjny O literaturze polskiej) i kierownikiem Katedry Historii Literatury Polskiej. Prowadził cieszące się ogromnym zainteresowaniem wykłady z historii literatury polskiej oraz źródeł historycznych do literatury polskiej. Jego uczniami byli między innymi Franciszek Bielak, Władysław Bodnicki, Wacław Borowy, Roman Brandstaetter, Jan Stanisław Bystroń, Kazimierz Chodynicki, Wincenty Danek, Maria Dłuska, Zenon Klemensiewicz, Julian Krzyżanowski, Tadeusz Lehr-Spławiński, Tadeusz Mikulski, Stanisław Pigoń, Roman Pollak, Mieczysław Rulikowski, Bogdan Suchodolski, Jan Sztaudynger i Kazimierz Wyka.
W „Kopcu wspomnień” pisał o swoim profesorze Władysław Bodnicki: Już sam jego wygląd – wysoka postać, uwieńczona kształtną głową, z lwią grzywą srebrnych włosów i takież wąsy – robiła wrażenie dawnego karmazyna. (…) Olśniewał nie tylko ogromną wiedzą, ale i swoimi niecodziennymi opiniami i poglądami, nie pozbawionymi ciętej ironii.
Po podpisaniu protestu przeciw procesowi brzeskiemu i za krytykę rządu został pozbawiony katedry i przeniesiony na emeryturę.
Głównym przedmiotem jego badań była interpretacja estetyczna i ideowa literatury, zwłaszcza jej funkcje moralno–patriotyczne. W swojej działalności łączył podstawę romantyczną z wzorami pozytywistycznymi. Pierwsze prace poświecił literaturze staropolskiej, zajmował się głównie literaturą XIX wieku. Jest autorem popularnego podręcznika Historia literatury niepodległej Polski, (kilkanaście wydań, 120 000 egzemplarzy nakładu), którego kontynuacja Historia literatury Polski porozbiorowej pozostała w rękopisie.
Został aresztowany w Sonderaktion Krakau i wraz z innymi profesorami wysłany do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, gdzie zmarł na zapalenie płuc.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim (Kwatera XIa północna, grobowiec 8).
Ma w Krakowie swoją ulicę w X dzielnicy Swoszowice, w Zbydniowicach, która wiedzie od cmentarza we Wróblowicach do ulicy Matematyków Krakowskich.
wybrane prace:
1894 - Facecye Mikołaja Reja
1899 - Ideały romantycznej poezji polskiej
1901 – Pierwszy utwór Sienkiewicza
1902 – O satyrach Adama Naruszewicza
1903 - wydał Kazania sejmowe Skargi
1906 - Historia literatury niepodległej Polski
1909 - Z dziejów satyry polskiej XIX wieku
1918 - Poezja polska XVIII wieku
1918 - Z epoki romantyzmu
1922 - Wśród zagadnień, książek i ludzi
1936 - Literatura a naród<i/>
1939 - Studia i szkice, rozbiory i krytyki 2 tomy
1946 – Joachim Lelewel. Człowiek i pisarz
kalendarium
1876-1883 – uczeń V Gimnazjum w Warszawie
1884–1889 – studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie Warszawskim
1890-1891 - kontynuował studia we Wrocławiu u Władysława Nehringa
1892 - rozpoczął w Berlinie studia u Aleksandra Brücknera
1894 - wrócił do Warszawy, pracował na pensjach prywatnych
1895-1898 – wykładał język polski w Szkole Handlowej w Warszawie
1898 – współredaktor „Przeglądu Pedagogicznego”
1899 – członek zwyczajny Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu
1899–1901 - redagował czasopismo "Ateneum"
1901–1910 – współpracował z miesięcznikiem „Książka”
1905 – jeden z założycieli Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej
1905 – brał czynny udział w walce o polską szkołę
1905-1918 – członek Towarzystwa Kursów Naukowych
1906 – członek korespondent Akademii Umiejętności
1906 V 23 – 1907 VI 26 – członek Zarządu TKN
1906–1910 – współpracował z wydawnictwem „Wiek XIX. Sto lat myśli polskiej”
1907 – współtworzył Towarzystwo Naukowe Warszawskie
1910 - został profesorem i kierownikiem Katedry Historii Literatury Polskiej UJ
1911–1939 – wydawał własnym kosztem serię „Prace historycznoliterackie”, zawierającą głównie rozprawy jego uczniów (50 tomów)
1914 – członek czynny AU (PAU)
1914-1917 - opracowywał monografię o Aleksandrze Fredrze
1916 – wygłosił serię odczytów z okazji powstania Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
1917 – członek korespondent Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu
1919 – otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
1921 – członek czynny Towarzystwa Naukowego we Lwowie
1923 XII 23 – odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta
1926 – PAU delegowała go do Union Academique Internationale w Brukseli
1927 – członek honorowy Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu
1931 - przeniesiony w stan spoczynku po podpisaniu protestu w sprawie brzeskiej
1934–1938 – redagował „Pamiętnik Literacki”
1936 – mianowany profesorem honorowym UJ
1936 XI 11 – Złoty Krzyż Zasługi
1937 – odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną
1938 - otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego
1939 XI 6 - aresztowany w Sonderaktion Krakau
źródła:
Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1983
Biogramy uczonych polskich, część I, Wrocław 1983
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000