Adolf Eustachy Chybiński

(29 kwietnia 1880 Kraków – 31 października 1952 Poznań)

muzykolog, historyk muzyki 

rodzina

z rodziny rzemieślniczej

syn szewca Adolfa i Marii z Górskich, jego ojciec Adolf prowadził warsztat i skład obuwniczy w nieistniejącej już XVI-wiecznej kamienicy przy ulicy Floriańskiej 32, wyburzonej w 1913 roku 

Adolf Chybiński (1880-1952) źródło: Kronika Miasta Poznania nr 2/1989 r

biogram

           Naukę rozpoczął w Szkole Ćwiczeń c.k. Męskiego Seminarium Nauczycielskiego (zwanej „szkołą Larischa”, mieściła się bowiem w dawnym pałacu hrabiego Karola Larischa), uczył się tu gry na fortepianie u Jana Ostrowskiego, Antoniego Szybalskiego oraz Alfonsa Szczerbińskiego, absolwenta berlińskiej Königliche Akademische Hochschule für ausübende Tonkunst Königliche Akademische Hochschule für ausübende Tonkunst. Edukację kontynuował w Gimnazjum im. Jana Sobieskiego, gdzie zdał maturę. Po maturze na życzenie ojca podjął studia w Katedrze Filologii Klasycznej (u Kazimierza Morawskiego i Leona Sternbacha) oraz w Katedrze Germanistyki (u Wilhelma Creizenacha). Pobierał ponadto prywatne lekcje gry na fortepianie i z teorii muzyki u Jana Drozdowskiego, ucznia Antona Brucknera i Aleksandra Michałowskiego. Wyjechał na dalsze studia do Heidelbergu i Monachium, zgłębiał historię sztuki i filozofię, uczestniczył ponadto w seminarium muzykologicznym Adolfa Sandbergera.

           Wrócił do Krakowa, próbował swoich sił jako krytyk muzyczny, bez większych sukcesów. Podjął pełne czteroletnie studia muzykologiczne u Sandbergera i jego ucznia Theodora Kroyera, w Monachium obronił doktorat na podstawie pracy Beitrage zur Geschichte des Taktschlegens und des Kapellmeisteramtes in der Epoche der Mensuralmusik. Kontynuował przez kilka lat w Monachium badania nad historią muzyki polskiej, przygotowując pod kierunkiem Guido Adlera rozprawę habilitacyjną Teoria mensuralna w polskiej literaturze muzycznej I połowy XVI wieku, którą obronił na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie i został docentem oraz kierownikiem Zakładu Muzykologii Uniwersytetu Lwowskiego.

           Tworzył wszystko od podstaw: Początkowo (…) prowadził zajęcia w budynku Starego Uniwersytetu przy ul. św. Mikołaja, zaś powstały niedługo później, latem 1913 r., Zakład Muzykologii wchodził w skład Wydziału Filozoficznego i mieścił się przy pobliskiej ul. Długosza 27, na parterze budynku Zakładu Fizyki, gdzie na zajęcia uczęszczało już kilkanaście osób. Mimo to Adolf Chybiński musiał z własnego budżetu dołożyć się do kupna fortepianu, który został tam wstawiony – czytamy u Michała Piekarskiego, autora "Przerwanego kontrapunktu".

           W okresie lwowskim prowadził dalsze samodzielne badania nad historią muzyki polskiej. Pracował nad materiałami etnograficznymi, między innymi w Muzeum Chałubińskiego w Zakopanem. Zaległe urlopy wykorzystywał na inwentaryzację zabytków muzycznych i dokończenie monumentalnej monografii Mieczysława Karłowicza. Publikował między innymi w "Wiadomościach Muzycznych" i "Przeglądzie Muzycznym". Współredagował wydawany przez Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Muzyki "Kwartalnik Muzyczny" oraz miesięcznik "Muzyka Polska" Towarzystwa Wydawniczego Muzyki Polskiej. Był też redaktorem "Polskiego Rocznika Muzykologicznego".

           Zajęcia na Uniwersytecie Jana Kazimierza prowadził nieprzerwanie do 1941 roku. Później zaangażował się w organizację tajnych kompletów, pracował też jako tłumacz w miejskiej Ubezpieczalni Społecznej. Doglądał akcji przewiezienia lwowskich zbiorów muzycznych do Krakowa. Ocalił od zapomnienia większość zniszczonej przez okupantów spuścizny polskiej muzyki dawnej – dzięki nawykowi sporządzania odpisów wszystkich badanych zabytków.

           Po wojnie został profesorem Uniwersytetu Poznańskiego, kierował Katedrą Muzykologii oraz wykładał historię muzyki staropolskiej, polski folklor muzyczny i teorię muzyki. Przez krótki czas był dyrektorem Opery Poznańskiej. Przewodniczył Sekcji Teoretyków Komisji Programowej Szkolnictwa Muzycznego oraz Państwowej Muzycznej Radzie Wydawniczej.

           W pracy naukowej zajmował się historią polskiej muzyki renesansowej i barokowej oraz etnografią muzyczną. Badał twórczość między innymi Mikołaja Gomółki, Jana z Lublina i Jacka Różyckiego. Był inicjatorem akcji sporządzania fotokopii i odpisów z XV–XVIII-wiecznych rękopisów muzycznych, odkrył wiele nieznanych zabytków muzyki polskiej z tego okresu. Przygotował do wydania 22 zeszyty cyklu Wydawnictwa Dawnej Muzyki Polskiej oraz pojedyncze dzieła dawnych kompozytorów. Zainicjował badania nad polskim folklorem muzycznym oraz zbieranie pieśni ludowych; szczególnie wiele uwagi poświęcił muzyce góralskiej – kultura, a także przyroda Podhala oraz taternictwo były jego pasjami, przez wiele lat współpracował z Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem. Wykazał pokrewieństwo niektórych melodii polskich górali tatrzańskich z melodiami górali czeskich, słowackich i węgierskich. Przedstawił własną koncepcję systematyki polskich melodii ludowych, proponując podział podstawowy na melodie taneczne, liryczne i religijne, a dopiero w ramach tych grup bardziej szczegółowe kryteria. Wydał zbiór mniej znanych melodii i pieśni ludowych Śpiewnik krajoznawczy – od Tatr do Bałtyku, brał udział w pracach redakcyjnych nad dziełem Analiza i objaśnienia dzieł wszystkich Fryderyka Chopina. Ogłosił ponad 600 publikacji.

wybrane prace:

1907 - „Bogurodzica” pod względem historycznomuzycznym 

1907 - O metodach zbierania i porządkowania melodyj ludowych 

1910-1911 - Materiały do dziejów królewskiej kapeli rorantystów na Wawelu 1540-1624-1694 (2 części)

1910 - W obronie melodyj ludowych 

1911-1914 - Tabulatura organowa Jana z Lublina, 1540 rok (4 części)

1912 - Krakowskie inwentarze muzyczne z XVI wieku 

1912 - Mikołaj Gomółka i jego psalmy w świetle najnowszych badań 

1916 - Nieznane listy Stanisława i Aleksandry Moniuszków 

1922 - O organizację pracy nad melodjami ludowemi 

1924 - Instrumenty muzyczne ludu polskiego na Podhalu 

1925 - Dzwony pasterskie na Podhalu 

1925 - O kilku domniemanych, znanych i nieznanych kompozytorach polskich XVII i XVIII wieku 

1925 - Wskazówki zbierania melodyj ludowych 

1925 - W sprawie regionalizmu muzycznego w Polsce 

1926 - Kilka wiadomości o kulcie muzyki w klasztorze benedyktyńskim w Tyńcu 

1927 - Muzycy włoscy w kapelach katedralnych krakowskich, 1619–1657 

1928-1951 – przygotował do wydania 22 zeszyty cyklu Wydawnictwa Dawnej Muzyki Polskiej

1929 - Biografia Sebastjana z Felsztyna 

1929 - O motetach Wacława z Szamotuł, zmarłego 1572 

1933 - O źródłach i rozpowszechnieniu dwudziestu melodii ludowych na Skalnym Podhalu 

1934 - O organizację pracy nad polską pieśnią ludową 

1947 - O potrzebach polskiej etnografii muzycznej 

Mieczysław Karłowicz. Kronika życia artysty i taternika 

1949 - Słownik muzyków dawnej Polski do roku 1800  

1951 – Śpiewnik krajoznawczy - od Tatr do Bałtyku

1958 - Karol Szymanowski a Podhale 

1959 – W czasach Straussa i Tetmajera, wspomnienia

kalendarium

1898-1899 – studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim

1898-1901 – uczył się u Jana Drozdowskiego

1901-1902 – studiował w Heidelbergu

1904-1908 – studiował w Monachium

1908 – w Monachium obronił doktorat

1912 – habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim (UL)

1917 – profesor nadzwyczajny UL

1917-1927 – wykładał teorię muzyki w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie

1920 – członek Towarzystwa Naukowego we Lwowie

1920 – profesor zwyczajny UL

1928/1929 – dziekan Wydziału Humanistycznego

1928-1931 i 1948-1950 – redaktor „Kwartalnika Muzycznego”

1929 – członek korespondent PAU

1929 XI 27 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

1935-1936 – redaktor „Polskiego Rocznika Muzykologicznego”

1937 I 19 – Złoty Krzyż Zasługi

1945 – członek czynny PAU

1947 – laureat nagrody województwa poznańskiego za całokształt pracy naukowej

1948 – dyrektor Opery Poznańskiej

1948 – jeden z członków założycieli Związku Kompozytorów Polskich

1948-1949 – członek Komisji Muzykologicznej PAU

1951 – nagroda państwowa I stopnia

1951 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego

1952 – członek tytularny PAN

źródła:

Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983

Małgorzata Sieradz Kwartalnik Muzyczny (1928–1950) a początki muzykologii polskiej, Warszawa 2015

Michał Piekarski Przerwany kontrapunkt Adolf Chybiński i początki polskiej muzykologii we Lwowie 1912–1944, Warszawa 2020

Chybiński Adolf Eustachy, [w:] Małgorzata Chmielewska, Leksykon polskich pisarzy muzycznych XX wieku, Wołomin 2008 

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005