Stanisław Cypser
Stanislaus (Stenczel) Cypser, Cipser, Czypser, Cipsar
(przed 1489 – 1 maja 1540 Kraków)
kupiec, rajca, burmistrz i loner
rodzina
pochodził z rodziny kuśnierzy i kupców (XV-XVI w.)wywodzących się z ziemi spiskiej, poczuwał się do wspólnoty niemieckiej
pieczętował się herbem własnym Cypser, nadanym przez cesarza Maksymiliana I i potwierdzonym przez cesarza Karola V, jego herb przedstawiał w tarczy błękitne pole, przedzielone na ukos od lewej ku prawej stronie białą wstęgą; poniżej i powyżej wstęgi znajdowała się złota gwiazda.
syn Stanisława (zmarł w 1489 roku), kuśnierza, rajcy krakowskiego w latach 1474–1489, i Małgorzaty
poślubił Agnieszkę, córkę Jerzego Zelczera, dzieci: Jan, Stanisław, Jerzy, Krzysztof, Erazm, Grzegorz, Sebastian, Seweryn, Walerian i Zofia
biogram
Dzięki własnej obrotności i zmysłowi handlowemu rozwinął ożywioną i różnorodną działalność handlową w kraju i za granicą. Początkowo prowadził spółkę handlową ze swoją teściową Apolonią, wdową po Jerzym Zelczerze, później się usamodzielnił.
Handlował suknem, futrami, miedzią, ałunem, barwnikami, migdałami i rodzynkami, winem i szkłem weneckim. Królowi angielskiemu Henrykowi VIII dostarczał futer sobolich, do Krakowa sprowadzał wino, adamaszek i szkło weneckie. Handlował z kupcami w Polsce, na Rusi i Litwie, prowadził handel z kupcami gdańskimi. Posiadał stałą faktorię w Antwerpii, oprócz Flandrii handlował z północnymi Węgrami, Niemcami i Anglią.
Mimo niezbyt wielkiego kapitału jaki odziedziczył po ojcu (133 złote i 10 groszy w gotówce) szybko wzrastał jego majątek nieruchomy, dorobił się domu i komory sukienniczej w Rynku, kilku obiektów przy ulicy Świńskiej (obecnie wschodnia część św. Tomasza) i Żydowskiej, ogrodu na Kleparzu, połowy realności przy ulicy Grodzkiej, domu przy ulicy Mikołajskiej, kupił część realności na rogu Rynku i ulicy Brackiej, część domu na cmentarzu Mariackim, koło kamienicy księży mansjonarzy kościoła N. P .Marii, skupił pretensje spadkowe do słodowni koło Nowej Bramy wraz z parcelą do niej przyległą. Poza Krakowem kupił między innymi dom z przynależnościami w Opatowcu.
Po dojściu do pełnoletniości zaczął się upominać o ojcowską kamienicę przy ulicy Floriańskiej, objętą przez ojczyma Jana Łowicza, a po jego śmierci u jego córki Katarzyny, zamężnej za Grzegorzem Tolmaczem. Po przegranej przed sądem radzieckim, odwołał się wprost do króla i uzyskał korzystne dla siebie orzeczenie sądu komisarskiego, które król zatwierdził. Orzeczenie to nakazało rozpatrzenie sprawy spadkowej przez normalny sąd miejski w Krakowie, tj. wójta i ławników. Gdy postępowanie przed sądem miejskim również nie prowadziło do jego wygranej, nie czekał na formalne zakończenie procesu, lecz porzucając sąd ławniczy odwołał się wbrew obowiązującemu prawu ponownie do króla, zamiast wnieść apelację do Najwyższego Sądu Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim. Za to lekceważenie powagi władz miejskich oraz pogwałcenie ich przywilejów i praw spotkała go banicja ze strony rady miejskiej. Jego jawne lekceważenie władz i praw miejskich wynikało z silnego poparcia na dworze królewskim, jakie miał będąc na służbie kanclerza koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego. Poparcie kanclerza spowodowało, że kilka lat później, mimo konfliktu z radą miejską został jej radnym (Szydłowiecki jako wojewoda krakowski decydował o wyborze rajców).
Starał się wywyższyć siebie i swoją rodzinę przez uzyskanie klejnotu szlachectwa. Zmierzał do tego podobną drogą jak inni mieszczanie, to jest postarał się naprzód o nadanie szlachectwa u cesarza Maksymiliana I, potem u cesarza Karola V.
Nie dożył późnego wieku, umarł licząc pięćdziesiąt kilka lat w maju 1540 roku. W swoim testamencie (sporządzonym w języku niemieckim) cały majątek poza legatami przeznaczył do równego podziału między żonę i dziesięcioro dzieci.
kalendarium
1516 VI 5 – otrzymał list żelazny od króla na pobyt w Krakowie przez okres dwóch tygodni po najbliższym przybyciu króla do Krakowa
1518 – a nawet wcześniej został dworzaninem kanclerza koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego
1518 III 10 – król zatwierdził postanowienie sądu komisarycznego nakazujące rozpatrzenie sprawy spadkowej Cypsera przez sąd ławniczy
1518 – został pełnomocnikiem Jakuba Owerrama, kupca gdańskiego
1519 – nabył ¾ domu w Rynku od Jana Salomona
1520 V 31 – uzyskał od króla list żelazny, równocześnie z powołaniem jego sprawy przed sąd królewski
1522 – nominowany do rady miejskiej (bez ławniczego stażu)
1522-1540 – członek rady miejskiej
1522, 1525-1527, 1536-1537 – burmistrz
1522 – rozwiązał spółkę ze swoją teściową Apolonią
1522 – prowadził handel hurtowy suknem z kupcem gdańskim Piotrem Falcknerem
1523 – zważył na wadze większej 270 cetnarów miedzi
1524 – loner
1524, 1533 – rada miejska wysłała go na sejmiki do Proszowic i Korczyna
1528 – dokupił resztę domu w Rynku od bratanka Jana, Mikołaja Salomona
1528 – nabył komorę sukienniczą
1530 – za tanie pieniądze nabył kilka przeważnie spalonych obiektów przy ulicach Świniej i Żydowskiej oraz ogród na Kleparzu
1532 I 12 – król Zygmunt I zatwierdził mu nadanie szlachectwa przez Maksymiliana I i Karola V
1532 – za 300 zł kupił połowę realności przy ulicy Grodzkiej koło domu cechu krawieckiego
1533 – stał się właścicielem kolejnego domu przy ulicy Mikołajskiej oraz części realności na rogu Rynku i ulicy Brackiej oraz część domu na cmentarzu Mariackim koło kamienicy księży mansjonarzy kościoła N. P. Marii
1534 – prowizor szpitala scholarówi domu mansjonarzy kościoła Mariackiego
1534 – za 1 100 zł nabył dział spadkowy siostry żony, Małgorzaty (1/3 część domu przy ulicy Mikołajskiej, 1/3 część ogrodu z budynkami na Zwierzyńcu)
1536 XII – jako burmistrz wraz z niemiecką częścią rady bronił sprawy utrzymania kazań niemieckich w kościele Mariackim
1538 – kupił dom w Opatowcu
1539 – jego faktorem w Antwerpii był Gylys Schmidt
1539 – za 700 zł nabył połowę kamienicy przyległej do domu niegdyś należącego do jego teścia
1539 – skupił pretensje spadkowe do domu narożnego przy ulicy Grodzkiej z oficynami
źródła:
Mieczysław Niwiński, Z dziejów rodziny Cypserów, Rocznik Krakowski, t. 30, 1938
Waldemar Komorowski, Kamila Follprecht, Właściciele kamienic Rynku krakowskiego w czasach nowożytnych (do pierwszej okupacji szwedzkiej), [w:] Krakowski Rocznik Archiwalny, t. 2, 1996
Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010) Kraków 2010