Stanisław Cyrankiewicz

(1856 Kraków – 3 marca 1910 Kraków)

maszynista teatralny, autor dekoracji, dziennikarz, pisarz

rodzina

syn Wincentego (zmarł w 1876 roku), rzeźnika, i Anny (zmarła w 1881 roku), restauratorów prowadzących jadłodajnię przy ulicy św. Tomasza 2, następnie przy placu Szczepańskim 7

dziad Józefa

dzieci: Józef, Stanisława i Maria

biogram

           Autor i wydawca silnie związany z Krakowem (na co wskazują miejsca wydania i tematyka jego prac). Znany przede wszystkim jako twórca obszernego przewodnika obejmującego cmentarze Krakowa, Podgórza i Zwierzyńca oraz wybrane epitafia i tablice pamiątkowe z krakowskich kościołów.

          Edukację rozpoczął w abecadłówce czyli prywatnej szkółce na ulicy Floriańskiej (gdzie później powstała cukiernia lwowska p. Michalika), a następnie rodzice oddali go do szkoły w Szarej Kamienicy na II piętrze. Ponieważ nie wykazywał chęci nauki, rodzice odebrali go ze szkół i oddali do zawodu drukarskiego, za radą ojca chrzestnego, byłego wówczas dyrektora drukarni Uniwersyteckiej w Krakowie, Ignacego Stelzla.

           Przerwał naukę zawodu drukarskiego i rozpoczął praktykę u znajomego rodziców majstra stolarskiego Józefa Wolnego. Po uzyskaniu wpisu na czeladnika rozpoczął pracę jako stolarz w zakładach mechanicznych Niemetza w Collegium Juridicum przy ulicy Grodzkiej. Wstąpił do nowo organizowanej straży pożarnej miejskiej miasta Krakowa, a w wolnych chwilach pracował nad modelami scenicznymi.

            Po odbyciu trzyletniej służby wojskowej został w teatrze Stanisława Koźmiana maszynistą teatralnym, wykonywał również dekoracje teatralne. Zwiedził teatry w Wiedniu, w Dreźnie, w Pradze i w Warszawie. Dostał angaż do Teatru Wielkiego w Warszawie, gdzie były wystawiane opery, balety i dramaty. Pracował przy urządzaniu pawilonów na wystawie w Warszawie, następnie uczestniczył w budowie teatrów, między innymi w Lublinie i Chersoniu.

           Po powrocie do Krakowa podjął pracę w administracji „Kuriera Polskiego”, zatrudniony przez redaktora naczelnego Józefa Orłowskiego, następnie „Nowej Reformy”, a później w „Czasie”.

           Wydawał samodzielnie druki o treści patriotycznej i kalendarze kartkowe, między innymi Kalendarz historyczny polski, Kopiec Kościuszki, opublikował na własny koszt przewodnik po cmentarzach (Krakowa, Podgórza i Zwierzyńca, spisany po dzień 25 czerwca 1908, z kościołów krakowskich są opisane w przewodniku epigramy, nagrobki, groby i tablice pamiątkowe), podstawowe źródło do dziejów krakowskich nekropolii wraz ze spisami pochowanych na nich osób. Pracę uzupełnia Wyjaśnienie w opowieści, rodzaj autobiografii, której autentyzm i niezamierzony nieraz humor znakomicie wykorzystano w Piwnicy Pod Baranami w programie pt. Feeries fantastiques czyli życie Stanisława C z Krakowa.

          Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera XIIIA, rząd południowy, miejsce po prawej Kowalczyków).

           Stanisław Cyrankiewicz ze wstępu: … to miasto umarłych, »ta dolina łez i śmierci«, to najpiękniejsza przeszłość Krakowa. Wieleż tu spoczywa znakomitości, wielu mężów stanu i ludzi kochających kraj, których śmierć zabrała. Znajdujemy tu wszystkie stany, które zrównała śmierć, bogaczy obok nędzarza, wróg obok przyjaciela, artysta obok zwykłego robotnika. Stoimy niezdecydowani myślą przenosząc się w przeszłość….

wybrane prace:

1889 – napisał utwór „Feerye”, pierwowzór „Żaków krakowskich”

1894 - Ilustrowany rozkład jazdy

1899 – powstał utwór w 6 obrazach „Żaki krakowskie” z wierszami i śpiewkami Konstantego Krumłowskiego

1902 – Jak powstał Kopiec Kościuszki w Krakowie

1908 - Książkowy przewodnik po cmentarzach Krakowa, Podgórza i Zwierzyńca rzeczowo spisany przez St. Cyrankiewiczankiewicza

1908 - llustrowane o 50 rycinach w trzech częściach ze życia opowieści

1909 – Geograficzny przewodnik miasta Krakowa… (z planami i ilustracjami)

kalendarium

1869 – rozpoczął naukę jako uczeń drukarski w drukarni „Czasu”

1876–1879 – służył w wojsku

1879 – został maszynistą teatralnym

1882 – pierwszy raz przybył do Warszawy, zwiedził Redutę na Woli, gdzie padł generał Sowiński

1886 – uczestniczył w budowie teatru w Lublinie

1887 – uczestniczył w budowie teatru w Chersoniu

1887 – opracował wskazówki dla zapobiegania pożarom w teatrach, i memoriał ten wydrukowany w „Gazecie Polskiej”, posłał na konkurs do Paryża, gdzie uzyskał bardzo pozytywne oceny

1890 – wykonał projekt urządzenia sceny w teatrze miejskim w Krakowie

1891 – został pracownikiem „Kuriera polskiego”

1894 – podczas wystawy we Lwowie wydał ilustrowany geograficzny rozkład jazdy

1897 – rozpoczął pracę w „Czasie”

1973 – jego autobiografię wykorzystano w Piwnicy Pod Baranami w programie Feeries fantastiques czyli życie Stanisława C z Krakowa

źródła:

Rafał Matyja, Kraków-miasto zero, Kraków 2024

Stanisław Cyrankiewicz, Książkowy przewodnik po cmentarzach Krakowa, Podgórza i Zwierzyńca rzeczowo spisany, Kraków 1908