Stanisław Cyrus Sobolewski
(? – przed 1640 Kraków)
mieszczanin, szlachcic
rodzina
z rodziny Cyrusów
syn Sebastiana, brat Josta
biogram
Stanisław Cyrus (w źródłach częściej: Stanisław Cyrus-Sobolewski, czasem po prostu Cyrus z Sobolowa) wyrasta z krakowskiego świata „mieszczańskich elit”, gdzie pieniądz, urząd i dobre koligacje potrafiły ważyć niemal tyle, co herb.
Wraz z bratem nabyli majątek w Sobolowie koło Bochni, uczestniczyli w wojnach z Moskwą i Turcją. Uzyskał nobilitację oraz nazwisko Sobolewski, używali go tylko jego potomkowie.
Stanisław wchodzi w dorosłość w chwili, gdy Rzeczpospolita jest jednocześnie wielkim rynkiem i wielkim polem bitewnym. Kraków, choć traci polityczne pierwszeństwo na rzecz Warszawy, nadal pozostaje miastem sieci: handlowych, kredytowych, towarzyskich. Z takich sieci najłatwiej wyrasta ambicja, by wyjść poza mieszczańską ramę – w stronę ziemiaństwa i stylu życia, w którym liczy się nie tylko kantor i kamienica, ale też koń, zbroja i służba wojskowa. W tradycji rodzinnej i heraldycznej (a później w opracowaniach) właśnie tak tłumaczy się „Sobolewski” dodany do nazwiska: związek z Sobolowem koło Bochni w ziemi krakowskiej, który dawał nową „geografię” tożsamości – już nie tylko „z Krakowa”, ale „z dóbr”.
Najmocniej działa na wyobraźnię epizod wojskowy. W przekazie popularyzatorskim dotyczącym husarii z okolic Bochni pojawia się Stanisław Cyrus z Sobolowa jako towarzysz w prywatnej rocie husarskiej Stanisława Lubomirskiego z Wiśnicza. Królewski dokument wpisany do Metryki Koronnej opisuje go jako żołnierza zasłużonego podczas walk z Turkami pod Chocimiem. Wspomniane jest przy tym, że Cyrus – starając się o indygenat (czyli formalne potwierdzenie/nadanie szlachectwa) – korzystał z protekcji magnata, a Lubomirski w swoim liście miał podkreślać, że Cyrus „mężnie walczył, fortuny swojej dokładając”. To jedno zdanie, jeśli je rozbroić na części, mówi bardzo dużo: że nie był tylko „figurą z metryki”, ale człowiekiem zdolnym ponosić koszty służby (husaria była droga), a więc kimś z zasobami i ambicją; że walczył w realnych kampaniach (Lubomirski obraca się wówczas w kręgu spraw wojennych); i że uważał awans stanowy za sprawę wartą formalnych zabiegów.
kalendarium
1632 – list protekcyjny Stanisława Lubomirskiego w sprawie starań Cyrusa o indygenat; świadectwo służby wojskowej i ponoszenia kosztów „z własnej fortuny”
1633 II 7 – uroczysta nobilitacja na Rynku Krakowskim
1633 III 13 – wpis do Metryki Koronnej – nobilitacja, przyjęcie nazwiska Sobolewski od wsi Sobolów, nadanie herbu
źródła:
Krystyna Pieradzka, Cyrus-Sobolewski Stanisław († przed r. 1640), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938
Wojciech Krawczuk, Metryka Koronna Władysława IV Wazy. Sumariusz księgi MK 180 z …, Kraków 2015
Adam Chmiel, Herby Cyrusów, mieszczan krakowskich, [w:] Rocznik Krakowski, t. 1, Kraków 1898