Marcin Czarny

Swacz, Szwarcz, Schwarvz, Niger

(około 1450 – 1509 Kraków)

malarz 

rodzina

syn krakowskiego mieszczanina Stanisława

miał czwórkę dzieci, córka Apolonia poślubiła Stanisława Stwosza, syna Wita Stwosza, jedyny syn Marcin (zmarł w 1516 roku) został również malarzem

biogram

           Jeden z czołowych krakowskich malarzy przełomu XV i XVI wieku, którego dorobek wyraźnie wpłynął na malarstwo małopolskie pierwszej połowy XVI stulecia. Prawdopodobnie kształcił się u Jana Wielkiego. Jest ponadto wielokrotnie wspominany w źródłach, wspierał bowiem licznych malarzy krakowskich. Na zamówienie Sołtana, podskarbiego Wielkiego Księstwa Litewskiego wykonał obraz Jeruzalem, wykonany na wzór obrazu Pasji w katedrze krakowskiej. Zachowały się dwa zapiski, mówiące o zadłużeniu zleceniodawców wobec niego: Jana plebana z Jurkowa, który miał być winien 5 grzywien za obrazy u niego nabyte oraz Jan pleban z Woźnik i rajca Jakub Kłapeć zobowiązują się do zapłacenia 5 grzywien i 17 groszy za obrazy.

           Do naszych czasów przetrwał tylko środkowy panel jego tryptyku w kościele w Bodzentynie – Zaśnięcie Marii z fundacji J. Konarskiego – zwracający uwagę portretowym opracowaniem twarzy przedstawionych postaci. Właściciel domu przy ul. Szerokiej, obok kościoła Dominikanów. Jego uczniem był syn Mikołaj, a ponadto Stanisław Łapczycki i Bernard z Mogilnicy, czeladnikiem mistrza był Jakub z Jędrzejowa. Jego pracownię przejął i dalej rozwijał syn, Mikołaj (zm. 1516), a później wykupił ją zięć, Stanisław Stwosz.

wybrane prace:

1486 – Jeruzalem

1497 – malowane świeczniki dla krakowskiego cechu grabarzy

1498, 1508 – zapiski o zadłużeniu zleceniodawców za obrazy dla klientów z prowincji

1508 – tryptyk dla głównego ołtarza kościoła parafialnego w Bodzentynie

kalendarium

1477 – uzyskał prawa miejskie

1483-1507 – dwunastokrotnie wybierany na starszego cechu malarzy

1487 – kupił dom przy ulicy Szerokiej

1499 – wymieniony w wykazie seniorów krakowskiego cechu malarzy

źródła:

Adam Labuda (red.), Krystyna Secomska (red.): Malarstwo gotyckie w Polsce. T. II. Cz. trzecia. Warszawa 2004

Jerzy Gadomski: Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1500-1540. T. III. Warszawa 1995