Michał Czartoryski
właściwie Jan Franciszek książę Czartoryski
(19 lutego 1897 Pełkinie – 6 września 1944 Warszawa)
duchowny katolicki, dominikanin, inżynier architekt, błogosławiony
rodzina
syn Witolda (1864–1945) i Jadwigi z domu Dzieduszyckiej herbu Sas (1867–1941, córka Włodzimierza Dzieduszyckiego)
Błogosławiony dominikanin Michał Czartoryski (1897-1944) źródło: Archiwum dominikanów Kraków
O. Michał Czartoryski (1897-1944)
rodzeństwo: Maria (1890–1981, po mężu Korwin-Krasińska); Anna (1891–1951); Kazimierz (1892–1936); Jerzy (1894–1969); Włodzimierz (1895–1975); Roman (1898–1958); Stanisław (1902–1982); Elżbieta (ur. ?, zm. 1904); Adam (1906–1998); Witold (1908–1945); Piotr (1909–1993)
na chrzcie nadano mu imiona: Jan Franciszek
biogram
Pierwsze nauki pobierał w domu, a następne w prywatnej szkole w Starej Wsi pod Warszawą. Po zdaniu matury studiował na Politechnice Lwowskiej, uzyskując tytuł inżyniera architekta. Na Politechnice był jednym z założycieli Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”, a wraz z przyjaciółmi i krewnymi założył Związek Rekolekcyjny św. Dominika, który organizował rekolekcje zamknięte, podczas których młodzi katolicy formowali się duchowo. Brał udział w obronie Lwowa, odznaczony za męstwo Krzyżem Walecznych. Oddelegowany przez władze wojskowe brał udział w plebiscycie na Górnym Śląsku.
Wstąpił w Krakowie do zakonu dominikanów, gdzie przyjął imię Michał. Będąc architektem, współdziałał w budowie klasztoru dominikańskiego w Warszawie na Służewie. W zakonie pełnił różne funkcje, między innymi magistra nowicjatu, pomagając w formacji młodym zakonnikom.
W czasie II wojny światowej kapelan sióstr dominikanek na krakowskim Gródku, a następnie sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Żułowie na Lubelszczyźnie, później skierowany do warszawskiego klasztoru na Służewie.
Wybuch powstania warszawskiego zastał go na Powiślu, gdzie wybrał się do okulisty. Zgłosił się jako kapelan do walczącego na Powiślu III Zgrupowania „Konrad” AK. Po upadku tej dzielnicy, nie wycofał się z powstańczymi oddziałami, nie skorzystał z możliwości ukrycia się przed Niemcami w stroju sanitariusza, jak mu zaproponowano, lecz został do końca, jako jedyny z personelu szpitala powstańczego, z grupą ciężko rannych powstańców i cywilów w piwnicach firmy Alfa-Laval, kamienicy przy zbiegu ulic Smulikowskiego i Tamka. Pół godziny po ewakuacji obsługi powstańczego szpitala Niemcy rozstrzelali w piwnicach lazaretu pozostałych tam chorych i razem z nimi o. Michała, który do końca wspierał duchowo rannych. Wywleczone z piwnicy ciała spalono na pobliskiej barykadzie. Rok później przeprowadzono ekshumację, w celu przeniesienia ich do wspólnego grobu dla powstańców. Ciała o. Michała Czartoryskiego jednak nie zidentyfikowano.
kalendarium
1916 I 10 – egzamin maturalny w Krakowie
1917 – rozpoczął studia na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej
1918 XI-XII – uczestnik obrony Lwowa
do 1919 V – walczył w wojnie ukraińskiej pod wodzą kapitana Czesława Mączyńskiego
1920 VII- XI – w wojnie polsko-bolszewickiej bronił Lwowa przed armią Budionnego
1920 – obserwator w akcji plebiscytowej w Sosnowcu
1921 – powrócił na uczelnię
1921 X 27 – współzałożyciel Koła Stowarzyszenie Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie” we Lwowie
1922 XII 8-10 – brał udział w I Kongresie Stowarzyszenia w Warszawie
1925 XI – podczas zjazdu Rady Naczelnej wchodził w skład głównej Komisji Rewizyjnej
1925/1926 – kierownik sekcji filozoficzno-religijnej
1926 – jako podchorąży został przeniesiony do pospolitego ruszenia
1926 – odbył podróż po Europie Zachodniej: do Francji, Belgii i Włoch
1926 X 1 – wstąpił do seminarium diecezjalnego we Lwowie
1927 IX 18 - wstąpił w Krakowie do zakonu dominikanów przyjmując imię Michał
1928 IX 25 – złożył śluby zakonne
1931 – przeniesiony do rezerwy
1931 XII 20 – w Jarosławiu przyjął śluby zakonne
1933 – magister nowicjatu w krakowskim konwencie dominikanów
1937 – dyrektor III Zakonu św. Dominika w Krakowie
1937-1939 – jako architekt współdziałał w budowie klasztoru dominikańskiego w Warszawie na Służewie
1944 – ekonom klasztoru w Warszawie
1944 VIII 1 – na Powiślu zastał go wybuch powstania warszawskiego
1944 VIII 2 - zgłosił się jako kapelan do walczącego na Powiślu III Zgrupowania „Konrad” AK
1944 IX 6 - po upadku tej dzielnicy, nie wycofał się z powstańczymi oddziałami
1999 VI 13 – beatyfikowany przez Jana Pawła II w gronie 108 męczenników II wojny światowej
źródła:
Marcin Brzeziński, Pasja Michała, życie i męczeńska śmierć bł. Michała Czartoryskiego OP, Poznań 2015
Jan Grzegorczyk, O bogatym młodzieńcu, który nie odszedł zasmucony, 2007
red. Kazimierz Karolczak, Marek Miławicki, Bł. Michał Czartoryski OP (1897-1944) i jego czasy, Kraków 2018
Dariusz Kantypowicz, Michał Czartoryski, błogosławiony dominikanin, Warszawa 2014
Zygmunt Mazur, O. Michał Jan Czartoryski męczennik i bohater (1897-1944), Kraków 1994