Wiktor Czermak

(10 sierpnia 1863 Janów koło Lwowa – 14 marca 1913 Kraków)

historyk, badacz dziejów polski 

rodzina

syn Edwarda, starosty obwodu drohobyckiego, i Karoliny z domu Golik 

Wiktor Czermak (1863-1913)

biogram

           Po ukończeniu szkoły powszechnej w Drohobyczu i gimnazjum we Lwowie studiował historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego, między innymi pod kierunkiem Ksawerego Liske. Po uzyskaniu stopnia doktora za drukowaną wcześniej pracę Sprawa Lubomirskiego w roku 1664 rozpoczął w charakterze stypendysty swe zagraniczne podróże naukowe. Był dwukrotnie po kilka miesięcy w Rzymie, półtora roku w Berlinie, kilka miesięcy w Wiedniu. Po powrocie osiadł w Krakowie jako stypendysta w Seminarium Historycznym UJ, początkowo kierował Biblioteką Seminarium Historycznego, później został docentem w Katedrze Historii Powszechnej.

           Został profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Historii Austrii, następnie kierownikiem Katedry Historii Polski. Pracował również w Akademii Umiejętności jako adiunkt. Kierował Powszechnymi Wykładami Uniwersyteckimi przy UJ, organizował kursy wakacyjne dla nauczycieli przy wsparciu „Macierzy Polskiej”. Był sekretarzem Komitetu Wydawniczego „Biblioteki Pisarzów Polskich”. W ostatnich latach życia wiele aktywności poświęcił działalności społecznej na rzecz studentów.

           Zajmował się historią nowożytną powszechną, historią polityczną Polski XVII wieku, prowadził także działalność edytorską, wydał między innymi Annales Stanisława Temberskiego, Bellum polono–moschicum apud Czudnów i Diariusz Stanisława Oświęcima.

           W ośrodku krakowskim zainicjował regularne badania nad stosunkami polsko-szwedzkimi w XVII i XVIII wieku. Dokonał krytycznej analizy korespondencji króla Jana III Sobieskiego do Marii Kazimiery oraz korespondencji Marii Leszczyńskiej. Zajmował się sprawą równouprawnienia schizmatyków na Litwie w XV i XVI wieku. Opracował historię Polski do X wieku dla wydawnictwa Dzieje powszechne ilustrowane. Przygotował wydania wielu dzieł historycznych.

           Do jego uczniów należeli między innymi: Leon Białkowski, Oskar Halecki, Roman Grodecki, Tadeusz Stanisław Grabowski, Z. Lisowski.

           Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera Pas 53, rząd południowy, miejsce po prawej Jankowskich).

wybrane prace:

1884 - Przeprawa Czarnieckiego na wyspę Alsen

1886–1889 - Szczęśliwy rok. Dzieje wojny moskiewsko-polskiej w roku 1660

1887 - Polska, Francja i Szwecja XVII i XVIII wieku

1889 - Francja i Polska w XVII i XVIII wieku

1891 - Próba naprawy Rzeczypospolitej za Jana Kazimierza

1892 - Ostatnie lata Jana Kazimierza

1893 - Z czasów Jana Kazimierza

1895 - Plany wojny tureckiej Władysława IV

1900 - Uniwersytet Jagielloński w czterech ostatnich wiekach

1901 - Studia historyczne

kalendarium

1882–1887 - studiował na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Franciszkańskiego (później Uniwersytetu Jana Kazimierza) we Lwowie

1887 – obronił doktorat

1889–1891 – prowadził badania naukowe w archiwach w Berlinie, Rzymie i Wenecji

1890 – osiadł w Krakowie

1890 – stypendysta Seminarium Historycznego UJ

1891–1897 – kierował Biblioteką Seminarium Historycznego

1891 – rozpoczął pracę w Akademii Umiejętności (AU) jako adiunkt

1892 – członek Komisji Historycznej AU

1895 - obronił pracę habilitacyjną Plany wojny tureckiej Władysława IV i został docentem w Katedrze Historii Powszechnej

1898–1910 – sekretarz Komisji Historycznej AU

1899 – profesor nadzwyczajny UJ

1899-1904 - kierownik Katedry Historii Austrii

1900 – współorganizator III Zjazdu Historyków Polskich w Krakowie

1902 – członek-korespondent Akademii

1904–1910 – kierownik Katedry Historii Polski

1905 – opracował historię Polski do X wieku dla wydawnictwa Dzieje powszechne ilustrowane

1906 – profesor zwyczajny UJ

źródła:

Mariola Hoszowska, Wiktor Czermak (1863-1913) – historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Rzeszów 2025

Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938

Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983

Maria Wierzbicka, Czermak Wiktor [w:] Słownik historyków polskich, red. Maria Prosińska-Jackl, Warszawa 1994

Krzysztof Baczkowski, Wiktor Czermak (1863-1913) [w:] Złota księga Wydziału Historycznego, pod red. Juliana Dybca, Kraków 2000

Oskar Halecki, Ś. p. Wiktor Czermak. Wspomnienie pośmiertne, „Czasopismo uniwersyteckie. Którzy idziemy” 1.10.1913

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005