Halina Czerny-Stefańska
(31 grudnia 1922 Kraków – 1 lipca 2001 Kraków)
pianistka, pedagog
rodzina
pochodziła ze znanej arystokratycznej rodziny Schwarzenbergów
przyszła na świat w rodzinie muzyków: ojciec, Stanisław Schwarzenberg-Czerny (1894–1985), pianista, pedagog, profesor konserwatorium, był uczniem Jerzego Lalewicza i Egona Petriego, matka, pianistka, uczennica między innymi Egona Petriego
Garzyński Z. Kraków 1932 1938-1939 1959
Halina Czerny Stefańska (1922-2001)
poślubiła Ludwika Stefańskiego (1917–1985)
matka Elżbiety, klawesynistki, pianistki
biogram
Naukę gry na fortepianie rozpoczęła w wieku 5 lat pod kierunkiem ojca, już w wieku zaledwie 7 lat, wystąpiła na inauguracji koncertów Chopinowskich w ,,sali im. Szopena" przy ul. Karowej w Warszawie. Jej występ okazał się ogromną sensacją i ujawnił jej niezwykły talent: Halusia ma dopiero siedem lat. Siedząc na krzesełku przy fortepianie, nie dosięga nóżkami podłogi, a jednak paluszkami swymi wydobywa całą pełnie dźwięku fortepianowego, a w pasażach, chwytach akordowych ma dojrzałe zacięcie wirtuozowskie (...). Występ tego cudownego dziecka.(...), wywołał na sali głębokie poruszenie. Całe audytorium witało entuzjastycznie nowy talent, a na czele słuchaczów oklaskiwał Halusie sędziwy mistrz Aleksander Michałowski.... (,,Z sali koncertowej" Mateusz Gliński).
Gdy zwyciężyła w Konkursie Młodych Talentów w Warszawie otrzymała Nagrodę Prezydenta Warszawy (Stefana Starzyńskiego) oraz stypendium na kurs mistrzowski w paryskiej Ecole Normale prowadzony między innymi przez sławnego Alfreda Cortot (Alfred Cortot – 1877-1962 - pianista francuski, prof. konserwatorium w Paryżu, wybitny odtwórca muzyki romantycznej i utworów C. Debussy'ego, autor prac o technice pianistycznej i interpretacji dzieł fortepianowych). Następnie studiowała w Warszawie u Józefa Turczyńskiego - wielkiego znawcy muzyki Chopina, a także w Krakowie u znakomitego pedagoga - profesora Zbigniewa Drzewieckigo.
W czasie II wojny światowej ukrywała się w majątku rodziny Branickich w Branicach pod Krakowem, a potem występowała na prywatnych i konspiracyjnych koncertach z mężem Ludwikiem Stefańskim oraz grywała do tańca w przedszkolach.
Po zajęciu pierwszego miejsca (ex aequo z Bellą Dawidowicz z ZSRR)) i uzyskaniu wyróżnienia za najlepsze wykonanie mazurków Chopina na IV Międzynarodowym Konkursie Chopinowskim w Warszawie rozpoczęła się jej światowa kariera niezrównanej wykonawczyni dzieł Chopina i wielu innych kompozytorów. Wystąpiła w najbardziej renomowanych salach koncertowych Europy, Japonii, Stanów Zjednoczonych, Ameryki Południowej. Odbyła ponad 20 tournée po Związku Radzieckim. Występowała z towarzyszeniem najbardziej znanych orkiestr symfonicznych, współpracując z tak znakomitymi dyrygentami, między innymi Adrian Boult, Zubin Mehta, Georg Solti, Vaclav Smetacek, Witold Rowicki czy Paweł Klecki. Współpracowała z Państwową Orkiestrą Filharmoniczną, Orkiestrą Filharmonii Krakowskiej i Orkiestrą Radia i Telewizji w Katowicach. Była wielokrotną jurorką Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego w Warszawie, członkiem jury konkursów między innymi im. A. Rubinsteina w Tel Awiwie, im. Hummela w Bratysławie, czy im. Sibeliusa w Helsinkach.
W jej repertuarze znajdowały się utwory od baroku do muzyki współczesnej, dominowała jednak muzyka F. Chopina. Dokonała wielu nagrań płytowych dla firm: Supraphon, DGG, Polskich Nagrań, Erato, RCA, Pony Canyon, Selene oraz wiele nagrań radiowych i telewizyjnych.
Prowadziła również działalność pedagogiczną, wykładając w Weimarze, Darmstadt, Hamburgu, na University of Fine Arts and Music w Tokio, Elisabeth University of Music w Hiroszimie, Arts Akademy w Nagoya, Seznoku Gakuen Uozu University w Tovama, prowadziła także liczne kursy mistrzowskie.
Była jedną z największych indywidualności naszego życia muzycznego, całym sercem oddana muzyce Fryderyka Chopina. Za wielki wkład w propagowanie muzyki Chopina oraz całokształt dorobku artystycznego była wyróżniana wysokim odznaczeniami i nagrodami państwowymi.
Pochowana razem z mężem Ludwikiem Stefańskim w alei zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera LXIX, pas A-I-13).
wybrana dyskografia:
1955 – Koncert e-moll op. 11 F. Chopina, Supraphon SUA 10130
1955 – Mazurki a-moll op.17 nr.4, d-dur op. 33 nr 2, cis- moll op. 63 nr. 3, a-moll op. 67 nr 4, a-moll op. 68 nr 2, F. Chopina, DGG LPEM
1959 – 24 Preludia op. 28 F. Chopina, MUZA SX 0062
1959 – Polonezy A-dur Op. 40 nr 1, c-moll Op. 40 nr 2, fis-moll op. 44, MUZA SX 0058
1960 – Ronda C-dur op.73 F. Chopina na dwa fortepiany z Ludwikiem Stefańskim Muza SX 0077
Koncerty b-dur op. 19 L. van Beethovena, a–moll op. 16 E. Griega, P.N. MUZA XL 0107
1985 – Pieśni F. Chopina z Teresą Żylis – Gara Erato STU 71.527
1987 – komplet Nokturnów F. Chopina, RCA
1989–1990 – komplet Mazurków F. Chopina, Pony Canyon
1994 – Andante spianato i Poloneza Es-dur F. Chopina, Pony Canyon
1995 – Ronda C-dur op. 73 F. Chopina na dwa fortepiany z Rinko Kobayashi, Pony Canyon
2000 – Tańce Polskie z córką Elżbietą Stefańską, Selene
kalendarium
1927 – rozpoczęła naukę gry na fortepianie
1929 – wystąpiła na inauguracji koncertów Chopinowskich w ,,sali im. Szopena" przy ul. Karowej w Warszawie
1932 – uzyskała I nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie Młodych Talentów w Warszawie
1932 – studiowała w Paryżu w Ecole Normale u Alfreda Cortot
1934 - zwyciężyła w Konkursie Młodych Talentów w Warszawie
1938 – brała konsultacje artystyczne u Egona Petriego w Krakowie
1939 – studiowała u Józefa Turczyńskiego w Konserwatorium w Warszawie
1945–1949 – odbyła studia pianistyczne u Zbigniewa Drzewieckiego w Krakowie
1949 – otrzymała I nagrodę (wraz z Bellą Dawidowicz) oraz wyróżnienia za najlepsze wykonanie Mazurków Chopina na IV Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie
1949 – otrzymała dyplom honorowy krakowskiej PWSM
1950 – ukończyła z wyróżnieniem PWSM
1950 – otrzymała Nagrodę Państwową II stopnia
1952 – wraz z mężem jechali przez Moskwę, potem Chiny, gdzie odwiedzili Pekin, Szanghaj, Kanton, później koncertowała w Hongkongu, skąd pojechali do Tokio
1953 – otrzymała Order Sztandaru Pracy I klasy
1955 – otrzymała Nagrodę Państwową I stopnia
1959 – otrzymała Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
1962 – odbyła tournée koncertowe po Chinach, Japonii, Korei, Australii, Nowej Zelandii i Tasmanii
1970, 1974, 1978, 1986, 1998 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego im. P. Czajkowskiego w Moskwie
1971-1981 - prezes oddziału Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków (SPAM) w Krakowie
1976–1984 – radna Miasta Krakowa
1978–1981 – prowadziła klasę fortepianu w Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu
1978–1985 – członek Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa
1980, 1985, 1990, 1995, 2000 – jurorka w międzynarodowym konkursie pianistycznym F. Chopina w Warszawie
1980–1983, 1986–1987 – członek Rady Muzyki
1981–1983 – wchodziła w skład Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu
1982 – otrzymała dyplom ministra spraw zagranicznych za propagowanie kultury polskiej za granicą
1982 IV 14 – na koncercie w Filharmonii Krakowskiej została wyklaskana za poparcie dla władz w czasach stanu wojennego
1983 – członek Rady Krajowej PRON
1984 – otrzymała Order Budowniczych Polski Ludowej
1986 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego im. A. Rubinsteina w Tel Awiwie
1987 – otrzymała tytuł Zasłużony dla Kultury Narodowej
1987 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego w Leeds
1987 – otrzymała order Drużba Narodów przyznany przez Prezydium Rady Najwyższej ZSRR
1994 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego im. F. Chopina w Miami
1995 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego im. M. Long - J. Thibauda w Paryżu
1996 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego w Pretorii
1999 – brała udział w jury międzynarodowego konkursu pianistycznego im. K. Czernego w Pradze oraz im. J. N. Hummla w Bratysławie
1999 – prowadziła kursy mistrzowskie w Sztokholmie
1999–2000 – prowadziła kursy mistrzowskie we Wrocławiu, Paryżu i Japonii
1999 – Honorowy Członek Komitetu Obchodów Światowego Roku Chopinowskiego 1999, powołanego przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego
1999 – profesor w Tokyo University of Fine Arts and Music, współpracując z uczelniami japońskimi: Elisabeth University of Music w Hiroszimie, Nagoya Arts Academy oraz Senzoku GauenUozu University w Toyama
1999 – z jej inicjatywy odbył się w Tokio cykl 12 koncertów obejmujących całą twórczość F. Chopina w wykonaniu artystów japońskich
1999 – z jej inicjatywy w Aumori zorganizowany został festiwal połączony z międzynarodowym konkursem pianistycznym
2001 – Tokijski Uniwersytet Sztuk Pięknych i Muzyki Geidai uhonorował pianistkę tytułem doktora honoris causa
2001 III 8 – dała wspaniały recital fortepianowy w Akademii Muzycznej w Warszawie z okazji koncertu z cyklu ,,Nestorzy polskiej pianistyki" poświęconego Jej profesorowi Józefowi Turczyńskiemu
2002 – została wmurowana Tablica Pamiątkowa w kamienicy na ulicy Garncarskiej 3/8, gdzie artystka mieszkała i pracowała
od 2008 – Akademia Muzyczna w Poznaniu organizuje upamiętniający artystkę Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam”
źródła:
Stanisław Dybowski, Słownik pianistów polskich, Warszawa 2003
Lucjan Kydryński, Halina Czerny-Stefańska, Kraków 1963
Teresa Parzyńska, Czerny-Stefańska Halina, [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, Kraków 1984