Zygmunt Czerny
(24 lipca 1888 Lwów – 18 lutego 1975 Kraków)
filolog romanista
rodzina
syn Bronisława, wizytatora szkół średnich, i Wandy z Lisowskich
24 lipca 1913 poślubił Annę Ludwikę z domu Pirożyńską
biogram
Ukończył we Lwowie gimnazjum klasyczne, następnie studiował romanistykę oraz historię sztuki na Uniwersytecie Jana Kazimierza pod kierunkiem między innymi profesora Edwarda Porębowicza, Kazimierza Twardowskiego i Jana Antoniewicza-Bołoza.
Po ukończeniu studiów zaczął pracować jako nauczyciel w lwowskiej szkole średniej, po dwóch latach wyjechał na stypendium na studia uzupełniające do Francji, mieszkał w Grenoble, Lyonie i Paryżu, uzyskał dyplom Études Superieures de Littérature Française . Przez krótki czas uczył w szkole średniej w Rawie Ruskiej, następnie rozpoczął pracę jako docent na uniwersytecie lwowskim. Przez dwie kadencje pełnił funkcję dziekana Wydziału Humanistycznego, był też członkiem Senatu Akademickiego.
Po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu sowietów do Lwowa pracował dalej na uczelni. Po inwazji Niemiec na ZSRR uczył w szkole zawodowej, zaangażował się w tajne nauczanie, był prorektorem tajnego uniwersytetu polskiego.
Jako repatriant wyjechał do Krakowa, nie udało mu się znaleźć tu pracy, pracował jako profesor kontraktowy na Uniwersytecie Poznańskim i Wrocławskim, potem osiadł w Toruniu, gdzie współtworzył Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Przeniósł się do Krakowa, gdzie pracował jako profesor filologii romańskiej na UJ.
Jest autorem licznych studiów o francuskiej literaturze, prac z zakresu literatury prowansalskiej i hiszpańskiej, historii literatury i krytyki literackiej, studiów na temat komparastyki literackiej, estetyki oraz niektórych zagadnień teorii literatury, prac z zakresu dydaktyki i podręczników do nauki języka francuskiego, napisał przedmowę do wyboru Arcydzieła francuskiego Średniowiecza, był tłumaczem literatury hiszpańskiej, między innymi wspólnie z żoną przetłumaczył Don Kichota z Manczy M. Cervantesa.
Oprócz działalności na uniwersytecie pełnił różnorodne funkcje, między innymi był członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Neofilologicznego, Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Polskiego Towarzystwa Popierania Współpracy Naukowej z Francją, długoletnim przewodniczącym komisji historyczno-literackiej PAN w Krakowie.
Był też zawołanym taternikiem, uprawiał turystykę w Tatrach i taternictwo głównie przed I wojną światową, między innymi z Janem Wacławem Czerwińskim i Stefanem Komornickim, częściowo w towarzystwie przewodników. Został członkiem Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego, potem Klubu Wysokogórskiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.
Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Orderom Legli Honorowej, otrzymał doktorat honorowy Sorbony.
Pochowany wraz z żoną na Cmentarzu Salwatorskim (sektor SC3, rząd 1, grób nr 17).
wybrane prace:
1911 – opis swej wycieczki Na Krywań przez Koryto „Taternik”
1912 – rozprawa o ideologii taternictwa Zagadnienie stosunku sportu do kultury „Taternik”, numery 1, 3, 4
1920 - L'esthétique de Louis-Claude De Saint Martin
1920 - Współczesna wymowa francuska
1921 - Rozwój poezji francuskiej po 1900 roku
1930 O nowy podział materiału neofilologicznego wobec wprowadzenia 8-letniego kursu nauki
1933 - O nowy ustrój szkół akademickich
1934 - Les aventures de Polo: premier livre de français pour la première classe des écoles secondaires, podręcznik języka francuskiego, wspólnie z Feliksem Jungmanem
1934 - Ogólne problemy reformy studjów wyższych w Polsce
1935 - Aspects de la France: géographie – histoire – population – institutions – vie économique
1935 - Bon sourire et en avant: deuxième livre de Francis, podręcznik języka francuskiego, wspólnie z Feliksem Jungmanem
1935 - O przyszłe liceum ogólnokształcące
1936 - Dydaktyka języków nowożytnych
1936 - Stan badań literackich we Francji po wojnie
1936 - Hier et aujourd'hui: 3-me livre de français pour la 3-me classe des écoles secondaires, podręcznik języka francuskiego, wspólnie z Feliksem Jungmanem
1936 - Współczesna wymowa francuska
1937 - C'est nous la France: 4 livre de Français pour la 4 classe des écoles secondaires , podręcznik języka francuskiego, wspólnie z Feliksem Jungmanem
1937 - Edward Porębowicz, poeta i uczony
1937 - Lektura neofilologiczna w szkole średniej a w szczególności francuska
1938 - Dydaktyka języków nowożytnych
1938 - Le génie de la France. 1, Depuis les origines jusqu'à la Grande Révolution: manuel de littérature et de civilisation française pour la première année des lycées, podręcznik języka francuskiego, wspólnie z Feliksem Jungmanem
1953 - Cours de phonetique francaise
1955 – przetłumaczył Don Kichota z ManczyM. Cervantesa
1958 - Les composants réalistes du Romantisme français
1959 - Contribution à une théorie comparée du motif dans les arts
1960 - Francuski wiersz wolny i jego artyzm strukturalny
1968 – przedmowa do Arcydzieła francuskiego Średniowiecza
kalendarium
1906–1911 - studiował na uniwersytecie we Lwowie
1907 – wraz z Janem Wacławem Czerwińskim i Stefanem Komornickim uczestniczył w I wejściu Mięguszowieckiego Szczytu
1909 – wspinał się w Alpach Zachodnich
1910 – uczestniczył w I wejściu lewą częścią północno–zachodniej ściany Krywania
1910 – uczestniczył w pionierskiej wyprawie polskiej w Alpy Transylwańskie
1911- 1913 – zaczął pracować jako nauczyciel w lwowskiej szkole średniej
1913 – uzyskał doktorat
1913–1920 – odbywał studia uzupełniające we Francji
1916 – współzałożyciel Związku Polaków we Francji
1919 – pracował w Polskim Biurze Kongresowym w Paryżu
1919 – habilitował się na uniwersytecie lwowskim
1920 – wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego
1921 – rozpoczął pracę na uniwersytecie lwowskim
1924–1946 – profesor filologii francuskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie
1925–1939 – wykładał również w Wyższej Szkole Handlu Zagranicznego we Lwowie
1925 – profesor nadzwyczajny
1933 XI 10 – odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski
1933 – profesor zwyczajny UJK
1937 – Oficer Orderu Legii Honorowej, Francja
1938 – członek Okręgowej Komisji Wyborczej nr 70 we Lwowie
1939–1941 oraz 1944–1945 – profesor na Uniwersytecie Radzieckim Iwana Franki we Lwowie
1945 – opuścił Lwów jako repatriant
1945–1946 – profesor kontraktowy na Uniwersytecie Poznańskim
1946–1948 – profesor kontraktowy na Uniwersytecie Wrocławskim
1945–1950 – pracował na Uniwersytecie M. Kopernika w Toruniu
1946 I 1 – 1952 – kierował Katedrą Filologii Romańskiej na Wydziale Humanistycznym UMK
1946 I 10 – kurator powstałego Akademickiego Związku Sportowego UMK
1948-1951 – prorektor UMK
1951 VII 22 – Złoty Krzyż Zasługi
1952 – osiadł w Krakowie, został profesorem filologii romańskiej na UJ
1954 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
1961 - otrzymał doktorat honorowy Sorbony
źródła:
Sławomir Kalembka (red.), Pracownicy nauki i dydaktyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1945-2004. Materiały do biografii. Toruń 2006
Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania, Warszawa 1939
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005