Wiesław Czyż

(2 maja 1927 Lublin – 8 kwietnia 2017 Kraków)

fizyk teoretyk 

rodzina

syn nauczycieli Tomasza i Marii z domu Grzesik

w 1975 roku poślubił Marię z domu Turnau

biogram

           Edukację rozpoczął w lubelskim gimnazjum, ze względu na wojnę maturę uzyskał w ramach tajnego nauczania. W czasie wojny należał do oddziału „Zapory”, najpierw jako łącznik, później został jednym z najmłodszych zaprzysiężonych żołnierzy Armii Krajowej.

           Po ukończeniu studiów matematycznych na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie przeniósł się do Krakowa, na zaproszenie profesora Jana Blatona, u którego miał pracować. Zajmował się biblioteką na Gołębiej 13 i prowadzeniem ćwiczeń ze studentami, wkrótce uzyskał doktorat i habilitację.

           Został profesorem w Instytucie Fizyki Jądrowej, a następnie prof. UJ, wypromował 17 doktorów. Przez kilkadziesiąt lat kierował Zakładem Fizyki Teoretycznej w Instytucie Fizyki Jądrowej. Współorganizował Letnie Szkoły Fizyki Teoretycznej w Zakopanem. Został członkiem PAN, pełnił funkcję redaktora naczelnego czasopism naukowych: „Acta Physica Polonica A” i „B”, potem „Acta Physica Polonica B”. Był współtwórcą teorii zderzeń cząstek o bardzo wysokich energiach z jądrami atomowymi, podał mikroskopową teorię gigantycznego rezonansu dipolowego. Należał do współtwórców krakowskiej szkoły teoretycznej fizyki wysokich energii. Był prekursorem badań nad zderzeniami ciężkich jonów.

         Autor około 200 prac naukowych z zakresu fizyki jądrowej, fizyki cząstek elementarnych (oddziaływanie hadronów i jąder wysokich energii z jądrami atomowymi, powstawanie i ewolucja plazmy kwarkowo-gluonowej) i astrofizyki. 

            Był miłośnikiem poezji, zaprzyjaźniony z Wisławą Szymborską, zapalonym taternikiem, członkiem Klubu Wysokogórskiego.

           Wyróżniony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Nagrodą M. Curie-Skłodowskiej PAN i Nagrodą Fundacji Jurzykowskiego.

            Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera GB, rząd 4, miejsce 8).

wybrane prace:

1969 IV 8 – 12 - High-Energy Collisions of Hadrons and Nuclei, „Proc. of Florence Inaugural Conference of the European Physical Society”, 8-12 April 1969

1976 – Multiplicity Distributions in Nucleus-Nucleus Collisions at High-Energies wraz z A. Białasem i M. Błeszyńskim

kalendarium

1948 – ukończył studia matematyczne na UMCS w Lublinie

1948 – osiadł w Krakowie

1956 – uzyskał stopień doktora nauk w zakresie fizyki teoretycznej

1957–1959 – przebywał na wyjeździe naukowym w Instytucie Nielsa Bohra w Kopenhadze

1961 – uzyskał habilitację na UJ

1966 – odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

1967–1997 – profesor w Instytucie Fizyki Jądrowej w Krakowie

1969 – otrzymał Nagrodę M. Curie-Skłodowskiej PAN

1972 – profesor zwyczajny

1972 – otrzymał nagrodę państwową indywidualną II stopnia

1973 – członek korespondent PAN

1973-1990 – redaktor naczelny pisma Acta Physica Polonica A

1977 – odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski

1978 – redaktor naczelny czasopism naukowych: „Acta Physica Polonica”

1983 – członek rzeczywisty PAN

1987–1993 – pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naukowej Centrum Astronomicznego im. M. Kopernika PAN

1988-1997 – zatrudniony w Zakładzie Teorii Cząstek Instytutu Fizyki UJ

1989 – członek czynny PAU

1989 – wyróżniony Nagrodą Fundacji Jurzykowskiego (USA)

1990-1993 - redaktor naczelny pisma Acta Physica Polonica B

2005 – odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

źródła:

Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków 2018

Członkowie Polskiej Akademii Nauk. Informator, Warszawa 2011

Andrzej Białas, Wiesław Czyż, 2 V 1927-8 IV 2017, „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”, 2016/2017

Współcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny, Warszawa 2006

Andrzej Białas, Wiesław Czyż 1927-2017), „PAUza Akademicka”, Kraków, rok X, nr 423