Zofia Daszyńska-Golińska
Jaskółka, Z. D., Z. D.-G.
(6 sierpnia 1866 Warszawa – 11 lutego 1934 Warszawa)
ekonomistka, socjolog, działaczka społeczna i polityczna
rodzina
ze zubożałej rodziny ziemiańskiej
córka Damiana Franciszka Poznańskiego, agronoma, administratora ziemskiego i Anieli Zofii z Puternickich, córki lekarza z Warszawy
Zofia Daszyńska-Golińska (1866-1934), źródło: Europeana, Autor: Zakład Fotograficzny Kostka i Mulert (Warszawa 1895)
w 1888 roku w Zurychu, Szwajcaria, poślubiła Feliksa Daszyńskiego, brata Ignacego. Jej małżeństwo nie trwało długo. Dwa lata później jej mąż zmarł w alpejskim uzdrowisku Merano w południowym Tyrolu
około roku 1896 poślubiła Stanisława Golińskiego, znanego botanika, mieli syna Jana (1804-1967), kapitan artylerii Wojska Polskiego, architekt, artysta-rzeźbiarz
biogram
Kształciła się w rządowych gimnazjach w Warszawie i Lublinie, gdzie zdała egzamin dojrzałości. Zawodowo zaczynała jako nauczycielka języka francuskiego w IV Żeńskim Progimnazjum w Warszawie. Była także słuchaczką Uniwersytetu Latającego, a po ukończeniu tej szkoły kontynuowała naukę w Szwajcarii. Na Uniwersytecie Zuryskim ukończyła studia ekonomiczne; koncentrowała się głównie na ekonomii, polityce i historii, jednocześnie uczestnicząc w zajęciach z psychologii, chemii i geologii. Jako pierwsza kobieta otrzymała tam zgodę na obronę doktoratu. Następnie przez rok studiowała w Wiedniu, pracując indywidualnie pod opieką prof. Karla Theodora Inama von Sternegga – cenionego statystyka, ekonomisty i historyka.
Angażowała się w działalność społeczną i polityczną polskiej emigracji. Publikowała m.in. w marksistowskim piśmie „Walki Klas” oraz w socjalistycznym „Przedświcie”, a także współpracowała ze środowiskiem związanym z paryską Gminą Narodowo-Socjalistyczną. Po powrocie do Polski prowadziła wykłady na Uniwersytecie Latającym w Warszawie. Z powodu udziału w manifestacji ku czci Jana Kilińskiego została wydalona z granic Imperium Rosyjskiego, po czym wyjechała do Niemiec i podjęła pracę na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie, gdzie uzyskała tytuł docenta.
Po dwóch latach spędzonych w Niemczech przeniosła się do Krakowa. Choć początkowo była zafascynowana marksizmem, z biegiem czasu zaczęła odnosić się do niego coraz bardziej krytycznie. Na łamach „Życia” – gdzie później przez sześć tygodni kierowała działem naukowo-społecznym – opublikowała polemiczną recenzję pracy Róży Luksemburg „Die industrielle Entwickelung Polens”. Następnie ogłosiła studium „Przełom w socjalizmie”, w którym opowiedziała się za koncepcjami Eduarda Bernsteina i Edwarda Davida, postulującymi rewizję doktryny marksistowskiej. W toku tej ewolucji ideowej zbliżyła się do kooperatyzmu.
Tuż przed wybuchem wojny wydała także monografię „Rozwój i samodzielność gospodarcza ziem polskich”, argumentując w niej, że ziemie polskie posiadają własną, odrębną podstawę ekonomiczną. Choć specjalizowała się w ekonomii, interesowały ją również taternictwo i archeologia. Intensywnie działała społecznie – szczególnie angażowała się w walkę z alkoholizmem oraz w działania na rzecz równouprawnienia kobiet, czemu poświęciła liczne broszury i artykuły. Założyła robotnicze stowarzyszenie abstynenckie „Trzeźwość”, a przez wiele lat była związana z organizacjami „Eleuteria” i „Przyszłość”, również zajmującymi się przeciwdziałaniem alkoholizmowi.
Prowadziła wykłady m.in. na Uniwersytecie Ludowym im. A. Mickiewicza w Krakowie, w Szkole Gospodarstwa Domowego we Lwowie oraz na Kursach Baranieckiego w Krakowie. Współpracowała też z Towarzystwem Kultury Polskiej i wykładała ekonomię polityczną na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie.
Po wybuchu I wojny światowej objęła funkcję sekretarza Prezydium Komitetu Obywatelskiego Polskiego Skarbu Wojskowego. Gdy powstał Naczelny Komitet Narodowy, stanęła na czele krakowskiego Biura Prac Ekonomicznych tej instytucji. Działała również w krakowskiej Lidze Kobiet Galicji i Śląska, zasiadając w jej Naczelnym Zarządzie. Należała tam do najbardziej konsekwentnych i stanowczych orędowniczek walki o polityczne oraz społeczne prawa kobiet. Pełniła także funkcję redaktorki naczelnej i jednocześnie redaktorki literackiej tygodnika „Na Posterunku”, będącego wspólnym organem lig kobiecych Galicji i Królestwa Polskiego.
Osiedliła się w Warszawie i podjęła pracę w referacie do spraw zatrudnienia kobiet i młodocianych w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. Została także profesorką Wolnej Wszechnicy Polskiej, gdzie prowadziła wykłady z ekonomii politycznej. W badaniach koncentrowała się przede wszystkim na historii gospodarczej, dziejach myśli ekonomicznej, demografii oraz socjologii pracy. Jej obszerny i zróżnicowany dorobek obejmował ponad sto rozpraw dotyczących m.in. historii gospodarki, ekonomii i socjologii, a także polityki społecznej, ludnościowej, gospodarczej i agrarnej oraz problematyki robotniczej i kobiecej.
Była uznawana za jedną z czołowych polskich ekonomistek. Opublikowała kilka ważnych prac z zakresu ekonomii, demografii i polityki społecznej, a ponadto przyczyniła się do popularyzacji myśli wybitnych polskich autorów i ekonomistów. W serii „Biblioteczka dzieł społecznych i ekonomicznych” opracowała i wydała teksty m.in. Hoene-Wrońskiego, Fryderyka Skarbka, Stanisława Staszica, Hugo Kołłątaja, Henryka Kamieńskiego, Józefa Supińskiego, Wawrzyńca Surowieckiego oraz Waleriana Stroynowskiego. Publikowała także w prasie codziennej i periodykach, takich jak „Życie”, „Bluszcz”, „Prawda”, „Przegląd Tygodniowy”, „Naprzód” czy berlińska „Gazeta Robotnicza”, natomiast większość tekstów naukowych zamieszczała na łamach „Ekonomisty”.
Należała do Klubu Politycznego Kobiet Postępowych. Po przewrocie majowym zbliżyła się do obozu sanacji, a w ówczesnych poglądach gospodarczych skłaniała się ku interwencjonizmowi państwowemu. Działała także w Demokratycznym Komitecie Wyborczym Kobiet Polskich. Wstąpiła ponadto do Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, kierowanego przez Zofię Moraczewską. Z listy państwowej BBWR została wybrana senatorką II kadencji II Rzeczypospolitej, koncentrując swoją pracę przede wszystkim w komisjach związanych z polityką społeczną.
Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 196, rząd 5, grób 11).
wybrane prace:
1892 - Szkice metodologiczne
1896 - Nietzsche – Zarathustra: studium literackie
1897 - Współczesny ruch kobiecy wobec kwestii robotniczej
1898 - polemiczna recenzja Die industrielle Entwickelung Polens Róży Luksemburg
1898 - Zarys ekonomii społecznej
1900 - studium Przełom w socjalizmie
1902 - Badania nad alkoholizmem w Galicji zach.
1903 - Kapitalizm bierny i czynny
1905 - Alkoholizm jako objaw choroby społecznej
1906 - Uście Solne
1906 - Miasta i cechy w dawnej Polsce
1906-1907 - Ekonomia społeczna t. 1–2
1907 - Przemysłowe zużytkowanie spirytusu jako środek w walce z alkoholizmem
1907 - Utopia najbliższej przyszłości
1910 - Myśli o przyszłym ustroju rodziny
1914 - monografia Rozwój i samodzielność gospodarcza ziem polskich
1922 - Miasto rolników
1924 - Praca, zarys socjologii, polityki i ustawodawstwa pracy
1925 - Kwestia kobieca a małżeństwo
1927 - Zagadnienia polityki populacyjnej
1933 - Polityka społeczna
kalendarium
1891 – doktorat
1891-1892 - studiowała w Wiedniu
1892–1894 - wykładała na Uniwersytecie Latającym w Warszawie
1894 - wyjechała do Niemiec
1896 - uzyskała tytuł docenta
1896-1918 - przebywała (z przerwami) w Krakowie
1902 IX – na Zjeździe Przemysłowym wygłosiła referat, w którym upomniała się o ochronę interesów robotników
1908-1913 - współpracowała z Towarzystwem Kultury Polskiej
1909-1910 - wykładała ekonomię polityczną na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie
1910-1912 – przeprowadziła badania wśród młodocianych (14-18 lat) pracowników rzemiosła
1911/1912 - wspólnie z Wilhelmem Feldmanem, Tytusem Filipowiczem, Medardem Downarowiczem, Hipolitem Śliwińskim i Gustawem Daniłowskim uruchomiła w Krakowie Szkołę Nauk Politycznych i Społecznych, w której wykładał między innymi Józef Piłsudski
1914 VIII - sekretarz Prezydium Komitetu Obywatelskiego Polskiego Skarbu Wojskowego
1915 - działaczka Ligi Kobiet Galicji i Śląska w Krakowie
1916-1918 - członkini Naczelnego Zarządu LKGiŚ
1917 I 1 – 1918 IV 28 - naczelna redaktorka, a zarazem redaktorem literackim tygodnika „Na Posterunku”
1918 IX 8-9 - uczestniczyła w Zjeździe Kobiet Polskich w Warszawie który obradował pod hasłem „Uobywatelnienia kobiet w niepodległym, zjednoczonym państwie polskim”
1918 XI – wraz z mężem i synem przeniosła się do Warszawy
1918–1921 - pracowała w referacie pracy kobiet i młodocianych Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej
1919 - profesor Wolnej Wszechnicy Polskiej
1923 V 2 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy obywatelskiej”
1928–1930 - senatorka RP II kadencji z listy państwowej BBWR, gdzie pracowała zwłaszcza w komisjach zajmujących się polityka społeczną
1933 XII 19 - Krzyż Niepodległości – „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”
źródła:
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 3, Kraków 1979
Redakcja, Golińska 1. v. Daszyńska Zofia (1866-1934), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 8, Wrocław-Kraków-Warszawa 1959–1960
Polka docentem w Akademii Humboldta. „Gazeta Sanocka”, s. 2, nr 65 z 28 czerwca 1895
Redakcja, Daszyńska-Golińska Zofia, [w:] Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, t. 1, Warszawa 1978
Życiorysy zasłużonych kobiet. Dr Zofia Daszyńska–Golińska pionierka wiedzy gospodarczo–społecznej w Polsce. Notatki autobiograficzne, Kraków 1932
Danuta D.: Zofia Daszyńska-Golińska (1866-1934). Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2010 nr 1