Bolesław Roman Dłuski

Jabłonowski

(19 sierpnia 1826 Zamosz lub Wilno – 10 maja 1905 Kraków)

malarz, litograf, lekarz 

rodzina

syn Franciszka i Karoliny z domu Hołownia

w Paryżu poślubił Francuzkę Ernestine Hazard, po jej śmierci przeniósł się do Londynu poślubił Antoninę z domu Lewoniewską, mieli córkę Marię Józefę

biogram

           Dzieciństwo spędził w majątku Zamosz w powiecie wiłkomierskim. Uczył się w gimnazjum w Wilnie. Oskarżony o udział w antypaństwowym spisku, został przez władze carskie skazany na służbę w rotach karnych. Trafił na Kaukaz, gdzie wcielono go do rosyjskiego oddziału karnego walczącego z góralami Szamila; w tym czasie amatorsko zajmował się malarstwem. Pozostał w armii, dochodząc do stopnia kapitana. Na własną prośbę przeszedł do rezerwy i rozpoczął naukę w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, choć studiów tych nie ukończył. Po roku przeniósł się na Uniwersytet Moskiewski, gdzie podjął studia medyczne. Wówczas zajmował się litografią — zarówno w celach zarobkowych, jak i o charakterze patriotyczno-propagandowym. Po ukończeniu studiów prowadził praktykę lekarską w Poswolu.

           Jeszcze w okresie studenckim związał się ze stronnictwem czerwonych i kontynuował tę działalność także po wyjeździe do Poswola. Wkrótce wszedł w skład Litewskiego Komitetu Prowincjonalnego, uczestnicząc w rozmowach z warszawską centralą czerwonych, między innymi na temat przynależności okręgu białostockiego.

           Po wybuchu powstania Konstanty Kalinowski mianował go naczelnikiem wojennym dawnego województwa kowieńskiego. Udał się na Kowieńszczyznę, przyjmując pseudonim „Jabłonowski”. W pierwszej fazie przeprowadził ocenę stanu przygotowań bojowych w regionie i rozpoczął organizację działań zbrojnych. Następnie wyruszył ze swoim oddziałem w stronę Poniewieża, gdzie pod wsią Megiany połączył siły z oddziałem Antoniego Mackiewicza. Wspólnie odnieśli zwycięstwo nad liczniejszymi wojskami rosyjskimi. Po rozdzieleniu oddziałów skierował się ku lasom krokowskim, łącząc się z majorem Tomaszem Kuszłejką. Zgrupowanie liczące około tysiąca powstańców stoczyło pod Leńczą bitwę zakończoną taktycznym sukcesem, jednak starcie doprowadziło do rozproszenia sił.

           Na początku kwietnia Jakub Gieysztor, stojący na czele powstańczego rządu na Litwie i reprezentujący obóz białych, odwołał go z funkcji naczelnika województwa, powierzając stanowisko Józefowi Kościałkowskiemu. W tej sytuacji włączył się w organizowanie oddziałów Zygmunta Sierakowskiego. Udał się na granicę pruską, skąd przejął transport przemycanej broni, tocząc przy tym dwie potyczki z Rosjanami. Zdobyte uzbrojenie dostarczył do lasów w pobliżu Androniszek, gdzie obozował Sierakowski. Kolejną wyprawę po broń podjął w kierunku Taurogów. Pod Stemplami założył obóz, a jego 150-osobowy oddział dwukrotnie pokonał liczniejsze siły rosyjskie. Mimo zwycięstw Rosjanie zdołali uniemożliwić przejęcie kolejnych transportów broni. Następnie skierował się ku Telszom, gdzie pod koniec maja utworzył nowy obóz. Po drodze dołączył do niego oddział Seweryna Grossa „Aleksandrajtisa”, a pod Okmianami także partia Jasińskiego.

           Zgrupowanie Dłuskiego liczyło wówczas około 400 doświadczonych powstańców. Rozbili obóz pod wsią Popielany, który został zaatakowany przez Rosjan. Powstańcy wycofali się w stronę bagien pod Draginiami, gdzie przeprowadzili skuteczny kontratak. Wojska rosyjskie w popłochu wycofały się, a wielu żołnierzy utonęło w bagnach. Straty powstańców były niewielkie — siedmiu poległych i sześciu rannych. Po bitwie oddział Grossa ruszył w kierunku Telsz, natomiast Dłuski z resztą sił, unikając rosyjskiego pościgu, skierował się ku granicy pruskiej. W jej pobliżu, w rejonie wsi Pojurze, zdołał jeszcze raz uniknąć rozbicia swojego oddziału mimo ataku wojsk rosyjskich.

           Zniechęcony dalszymi rokowaniami co do losów powstania — zwłaszcza wobec ostrożnej polityki rządu wileńskiego — przekroczył z częścią oddziału granicę pruską, pozostawiając resztę pod komendą Jana Staniewicza-Pisarskiego. Przez Prusy dotarł do Paryża, gdzie z ramienia Rządu Narodowego organizował przerzut broni na Litwę, znajdującą się wówczas pod kontrolą czerwonych z Konstantym Kalinowskim na czele. Romuald Traugutt mianował go naczelnikiem V Korpusu na Litwie. Z zapałem przystąpił do przygotowań mających na celu wznowienie walk na Litwie i Żmudzi, jednak wobec znacznej przewagi sił rosyjskich plany te zakończyły się niepowodzeniem.

           Po klęsce powstania osiadł w Paryżu, gdzie pracował w szpitalu św. Ludwika. Później przeniósł się do Londynu, utrzymując się ze sprzedaży własnych rysunków i obrazów. Z czasem wrócił do kraju i zamieszkał w Galicji — najpierw w zakupionym folwarku Szczurówka pod Krakowem, a następnie w samym Krakowie, gdzie pozostał do końca życia. Nie przeprowadził nostryfikacji dyplomu lekarskiego i całkowicie poświęcił się działalności artystycznej.

           Tworzył miniatury, portrety oraz obrazy religijne malowane techniką olejną i akwarelą, przeznaczone głównie do kościołów w Galicji i na Litwie. Uprawiał również litografię — wykonał m.in. prace na zamówienie krakowskich uczonych: dla Izydora Kopernickiego z zakresu antropologii oraz dla Maksymiliana Nowickiego z dziedziny ichtiologii. Podjął pracę bibliotekarza w Muzeum Techniczno-Przemysłowym oraz na Wyższych Kursach dla Kobiet im. A. Baranieckiego w Krakowie, a równocześnie prowadził nieoficjalną praktykę lekarską.

            Przyjaźnił się z Janem Matejką, który uwiecznił go jako komtura Tetingera z Elbląga na obrazie Bitwa pod Grunwaldem. Wystawiał swoje prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Do dziś zachowało się kilka jego litografii, m.in. przedstawiających dra J. Majera, prof. dra F. K. Skobla, prof. dra A. Biesiadeckiego, prof. dra M. Madurowicza (rektora UJ), I. Zborowskiego, prezesa Sądu Krajowego, oraz P. Moszyńskiego, marszałka szlachty dawnego województwa wołyńskiego.

wybrane prace:

1875 – Portret dra Mora, Żyd, Portret damy

1876 – Epizod z Pana Tadeusza

1877 – litografie dra J. Majera, prof. dra F. K. Skobla

1880 – litografia prof. dra A. Biesiadeckiego

1883 – Portret damy

1913 – cztery portrety kobiece

1914 – fragment pamiętników pt. Z powstania 1863 na Żmudzi opublikowany w Sprawozdaniu Zarządu Muzeum Narodu Polskiego w Raperswilu za r. 1913, Paryż

kalendarium

1840 – wysłany na Kaukaz

1855 – opuścił armię

1855-1856 – studiował w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych

1856-1861 – studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego

1863 II - udał się na Kowieńszczyznę

1863 III 27 - stoczył wygraną bitwę z dużym oddziałem rosyjskim

1863 IV 1 – bitwa pod Leńczą

1863 IV – odwołany ze stanowiska naczelnika województwa kowieńskiego

1863 IV 27, 28 – dwie potyczki z żołnierzami rosyjskim

1863 V 11, 12 - stoczył dwie wygrane bitwy z przeważającym liczebnie oddziałem rosyjskim

1863 VI 22 – wygrana bitwa pod wsią Popielany

1863 VIII – w Paryżu

1864 II - szef Rządu Narodowego Romuald Traugutt mianował go naczelnikiem korpusu piątego na Litwie

~1870 – przeniósł się do Londynu

1873 X 8 – uzyskał obywatelstwo

1873 – pod koniec roku wrócił do kraju, osiadł w Galicji

źródła:

Polski Słownik Biograficzny. T. 5: Dąbrowski Jan Henryk – Dunin Piotr, Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1939-1946

Walery Przyborowski, Ostatnie chwile powstania styczniowego, t. 1. Poznań 1887

Stanisław Zieliński, Obrazki z powstania 1863 r., Warszawa 1935

Zofia Nowak, Dłuski Bolesław Roman, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2, D-G, Wrocław 1975