Tadeusz Wincenty Dobrowolski
(17 sierpnia 1899 Nowy Sącz – 7 marca 1984 Kraków)
historyk sztuki, muzeolog, konserwator, krytyk sztuki, malarz
rodzina
syn Piotra, urzędnika kolejowego, i Heleny ze Świerzbów
Autoportret Tadeusza Dobrowolskiego, 1940, 1920, źródło: muzeumslaskie.pl
brat Henryka
25 czerwca 1925 roku poślubił Agnieszkę Łucję Marię z Łada-Bieńkowskich (1905-1979) herbu Łada, córka profesora UJ Piotra Bieńkowskiego, była muzeologiem, autorką prac o śląskim stroju ludowym
biogram
Ukończył klasyczne gimnazjum w Nowym Sączu, po czym rozpoczął studia z filozofii, historii sztuki i archeologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Równolegle doskonalił warsztat malarski w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Józefa Mehoffera. Jeszcze jako student był wielokrotnie nagradzany za swoje obrazy dorocznymi wyróżnieniami.
Służbę wojskową odbył najpierw w 1 pułku strzelców pieszych, a następnie w 5 pułku piechoty Legionów, w którego szeregach uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej.
Karierę zawodową rozpoczął w krakowskim urzędzie konserwatorskim, po czym przeniósł się na Śląsk, gdzie zainicjował powstanie Muzeum Śląskiego i został jego pierwszym dyrektorem. Przeprowadził gruntowną reorganizację placówki, wzbogacając jej zbiory o liczne dzieła związane z regionem — zabytki sztuki ludowej oraz cenne przykłady polskiego malarstwa XIX i XX wieku. Powołał również osiem nowych działów muzealnych. Do współpracy zaprosił przedstawicieli środowisk naukowych, duchowieństwo, kolekcjonerów prywatnych i nauczycieli, którzy wspierali muzeum bezinteresownie. Należał do wielu stowarzyszeń kulturalnych i oświatowych. Okres pracy w Katowicach zaowocował licznymi publikacjami, zwłaszcza poświęconymi sztuce i malarstwu śląskiemu. W tym czasie habilitował się na UJ na podstawie rozprawy Thorwaldsen i rzeźba epoki pierwszego cesarstwa w Polsce.
Równolegle z działalnością na Śląsku pełnił funkcję docenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, prowadząc wykłady z historii sztuki średniowiecznej, muzeologii oraz konserwacji zabytków. W latach 30. odbył szereg podróży naukowych do Austrii, Belgii, Czechosłowacji, Francji, Jugosławii, Holandii, Niemiec, Węgier i Włoch. Habilitację na Wydziale Filozoficznym UJ uzyskał w zakresie historii sztuki średniowiecznej oraz muzeologii i ochrony zabytków.
W czasie Sonderaktion Krakau został zatrzymany przez Niemców, przetrzymywany w Krakowie i we Wrocławiu, a następnie osadzony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Po odzyskaniu wolności powrócił do Krakowa, gdzie okazało się, że jego mieszkanie zostało skonfiskowane wraz z cenną biblioteką i materiałami naukowymi. W latach okupacji utrzymywał się z malowania portretów, później pracował jako biegły przy Sądzie Apelacyjnym oraz kierował zakładem produkującym farby i lakiery. Przez pewien okres prowadził także konspiracyjne wykłady z historii sztuki.
Po wojnie ponownie związał się z Uniwersytetem Jagiellońskim, podejmując pracę w Zakładzie Historii Sztuki (od 1956 roku funkcjonującym jako Instytut). Kierował tam Katedrą Historii Sztuki Nowoczesnej, a równocześnie pełnił obowiązki dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie. Należał do Polskiej Akademii Umiejętności i stał na czele Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Był redaktorem „Rozpraw i Sprawozdań Muzeum Narodowego w Krakowie” oraz „Folia Historiae Artium”.
Jego zainteresowania badawcze obejmowały całość dziejów sztuki polskiej — przed wojną skupiał się głównie na średniowieczu, później zaś również na sztuce nowoczesnej i współczesnej. Szczególnie zajmowały go zagadnienia śląskiego malarstwa ściennego i sztalugowego, rzeźby gotyckiej, architektury drewnianych kościołów oraz twórczości ludowej. Za dorobek naukowy i działalność zawodową został uhonorowany wieloma odznaczeniami resortowymi i państwowymi, w tym Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim (Pas 15 południowy, grobowiec rodziny Bieńkowskich).
wybrane prace:
1922 - Rzeźba epoki pierwszego Cesarstwa w Polsce
1927 – Studja nad średniowiecznem malarstwem ściennym w Polsce
1927 - Dwa późnogotyckie zabytki bydgoskie
1929 - Obrazy z życia i męki Pańskiej
1930 - Śląska rzeźba ludowa w drzewie
1933 - Gotyckie malowidła ścienne w kościele parafialnym w Chełmnie na Pomorzu
1933 - Sztuka województwa śląskiego
1936 - Strój, haft i koronka w województwie śląskim wraz z żoną
1936 - Śląskie malarstwo ścienne i sztalugowe do początku XV wieku
1937 - Rzeźba i malarstwo gotyckie w województwie śląskim
1948 - Muzealnictwo (redaktor)
1948 - Polskie malarstwa portretowe ze studiów nad sztuką sarmatyzmu
1948 – Sztuka na Śląsku
1948 - Uwagi o średniowiecznej kulturze artystycznej Śląska
1950 – Sztuka Krakowa
1951 - Wit Stwosz. Ołtarz krakowski
1956 - O twórczości malarskiej Piotra Michałowskiego
1957-1964 - Nowoczesne malarstwo polskie (t. 1-3)
1963 - Sztuka Młodej Polski
1965 - Historia sztuki polskiej w zarysie (3 tomy, redaktor)
1974 - Rzeźba neoklasyczna i romantyczna w Polsce
1974 – Sztuka polska
1976 - Malarstwo polskie ostatnich dwustu lat
kalendarium
1917 – ukończył Gimnazjum im. J. Długosza w Nowym Sączu
1917-1923 - studiował filozofię, historię sztuki i archeologia na UJ oraz malarstwo w krakowskiej ASP
1919-1920 – dwukrotnie przerywał studia odbywając służbę wojskową
1920-1922 – brał udział w ćwiczeniach z muzeologii prowadzonych przez Feliksa Koperę
1922 I – złożył na UJ egzamin nauczycielski
1922 X-1925 – urzędnik Oddziału Sztuki i Kultury Województwa Krakowskiego w Krakowie
1923 V 4 – uzyskał doktorat filozofii na UJ z historii sztuki
1925 IV-1926 – dyrektor Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy
1925 XI – współorganizator bydgosko-poznańskiego ugrupowania artystycznego „Plastyka”
1927-1939 - przebywał na Śląsku
1927 – dyrektor Muzeum Śląskiego i konserwator okręgowy w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim
1928 – członek zwyczajny Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki
1935 – habilitował się na UJ
1935 XI 5 – Srebrny Wawrzyn Akademicki
1936 XI 11 – Złoty Krzyż Zasługi
1939 XI 6 - aresztowany w czasie Sonderaktion Krakau
1939-1940 - więzień obozu w Sachsenhausen
1940 II - powrócił do Krakowa
1946-1949 – docent etatowy historii sztuki UJ
1949 - profesor nadzwyczajny
1945-1969 – wykładał historię sztuki polskiej XV–XIX w., sztukę Śląska, sztukę Krakowa i teorię sztuki
1949-1951 – kierownik Katedry Historii i Teorii Sztuki
1950 – członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności oraz prezes Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w Krakowie
1950 – Nagroda PAU
1950-1956 – dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie
1951-1969 – kierownik Katedry Historii Nowoczesnej
1954 – profesor zwyczajny
1954 IX 28 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
1955 I 15 – Medal 10-lecia Polski Ludowej
1961 – Nagroda Miasta Krakowa za zasługi w dziedzinie konserwacji zabytków
1961-1968 – zastępca przewodniczącego Komisji Teorii i Historii Sztuki Oddziału PAU w Krakowie
1964-1984 – redaktor czasopisma „Folia Historiae Artium”
1969 X 27 – Złota Odznaka „Za pracę Społeczną dla miasta Krakowa”
źródła:
Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest, Warszawa 1938
Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom III. Bydgoszcz 1996
Wyrok na Uniwersytet Jagielloński, pod redakcją Leszka Hajdukiewicza, Kraków 1989
Informator Nauki Polskiej, Warszawa 1958
A. Śródka, P. Szczawiński (opr.), Biogramy uczonych polskich, Ossolineum, Wrocław 1983, suplement: Tadeusz Dobrowolski (1899-1984)
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005