Antonina Domańska
A.Do.
(wrzesień 1853 Kamieniec Podolski – 26 stycznia 1917 Kraków)
pisarka
rodzina
z domu Kremer
jej dziadek był krawcem, przyjechał do Krakowa z Opawy
córka Aleksandra, lekarza społecznika, założyciela Towarzystwa Lekarzy Podolskich, i Modesty z Płońskich
Antonina Domańska, około 1883, źródło: www.raraavis.krakow.pl, autor Stanisław Bizański (1846–1890)
siostra Marii, bratanica Józefa Kremera, filozofa, ciotka Lucjana Rydla
29 kwietnia 1874 roku w Krakowie poślubiła Stanisława Domańskiego, neurologa, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego
dzieci: Aleksander, żona Barbara Wolfram; Stanisław; Zofia
biogram
W następstwie represji po powstaniu styczniowym w 1863 roku rodzina Kremerów, uznana za „obcokrajowców”, została zmuszona do opuszczenia Kamieńca i osiedliła się w Krakowie. Antonina kształciła się na prywatnej pensji prowadzonej przez panią Kamieńską. Po ukończeniu nauki poślubiła Stanisława Domańskiego — lekarza, późniejszego neurologa i profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Poświęciła się prowadzeniu domu i wychowaniu pięciorga dzieci, z których dwoje zmarło w młodym wieku. Początkowo małżonkowie mieszkali w kamienicy przy ul. Szczepańskiej 8, a następnie przenieśli się do Rudawy, do charakterystycznego domu z wieżyczką (dziś ul. Antoniny Domańskiej 19).
Twórczość literacką rozpoczęła od krótkich utworów inspirowanych obserwacją własnych dzieci. Zadebiutowała cyklem opowiadań Moje dzieci. Opowiadanie jednej mamy, publikowanym w „Wieczorach Rodzinnych” (od nr 46) podpisanych pseudonimem A. Do. Równolegle z pracą pisarską angażowała się społecznie, działając w instytucjach zajmujących się opieką nad dziećmi.
Przez całe życie była silnie związana z Krakowem i należała do rozpoznawalnych postaci tamtejszych kręgów intelektualno-artystycznych. Według niektórych przypuszczeń mogła stać się pierwowzorem Radczyni w Weselu Stanisława Wyspiańskiego. Na początku XX wieku zdobyła dużą popularność jako autorka historycznych powieści i opowiadań dla młodych czytelników. Jej książki wyróżniały się solidnym tłem historyczno-obyczajowym, wyrazistymi bohaterami, dynamiczną fabułą oraz umiejętnym połączeniem faktów historycznych z literacką fikcją. Łączyła sceny pełne napięcia z barwnymi, często humorystycznymi obrazkami obyczajowymi, posługując się przy tym przejrzystym, przystępnym językiem.
Zmarła z powodu gruźlicy, pochowana na cmentarzu Rakowickim w Krakowie w grobowcu rodziny Domańskich (kwatera VII, rząd północny, miejsce 6).
wybrane prace:
1890-1891 – cykl powiastek drukowanych w „Wieczorach Rodzinnych”
1893 - Perły cioci Anieli. (opowiadanie), „Wieczory Rodzinne” nr 13-20
1899 - W Woli Tenczyńskiej. Opowiadanie dla dzieci
1909 - Hanusia Wierzynkówna (opowiadania)
1910 - Paziowie króla Zygmunta (na jej podstawie w 1989 roku Grzegorz Warchoł nakręcił serial fabularny dla dzieci)
1911 - Przy kominku (opowiadania)
1913 – Historia żółtej ciżemki (lektura do klasy 4 i 5 szkoły podstawowej; na jej podstawie w 1961 roku Sylwester Chęciński nakręcił film fabularny dla dzieci)
1913 - Trzaska i Zbroja
1914 – Krysia bezimienna
1916 - Królewska niedola
1918 - Złota przędza (nowele)
1920 – Ave Maria
1920 - Czeladnik majstra Szymona (opowiadania)
1920 - Kuglarz Matki Boskiej: Legenda z XIII wieku (nowela)
kalendarium
1865 – rodzina zamieszkała w Krakowie
1874 - ukończyła szkołę
1896 - zamieszkali w Rudawie
od 1908 VI – przez kilka miesięcy gościł u nich Henryk Sienkiewicz
1913 - Nagroda Drukarni i Wydawnictwa św. Wojciecha na powieść historyczną dla dzieci za powieść Krysia bezimienna
1914 - Nagroda Wydawnictwa Tanich Książek dla Dzieci i Młodzieży im. Bolesława Prusa za powieść historyczną dla dzieci
2017 - Biblioteka Kraków utworzyła literacką Nagrodę Żółtej Ciżemki za najlepszą książkę dla dzieci i młodzieży. Nagroda ma charakter ogólnopolski, a jej fundatorem jest Miasto Kraków
źródła:
Z. Ciechanowska [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 5: Dąbrowski Jan Henryk – Dunin Piotr, Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1939-1946
Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 1. Warszawa 1963
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (K. Kuliczkowska)
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Agnieszka Konior, Anna Hojwa, Kraków. Spacerownik literacki, Kraków 2024
Ewa Zamorska-Przyłuska, Przewodnik literacki po Krakowie i województwie małopolskim, Kraków 2010