Zdzisław Dudzik

(16 czerwca 1921 Kraków – 4 czerwca 1992 Kraków)

rekwizytor teatralny, szopkarz krakowski 

biogram

           Całe swoje życie artystyczne związał ze Zwierzyńcem. Zawodowo pracował jako rekwizytor w Teatrze Rozmaitości, dzisiejszym Teatrze Bagatela. Po ukończeniu szkoły podstawowej zdobywał doświadczenie jako monter instalacji wodociągowych. Od najmłodszych lat fascynowały go krakowskie tradycje, a szczególne miejsce w jego sercu zajmowała szopka krakowska. Pierwszą wykonał już jako siedmiolatek podczas szkolnych zajęć technicznych, choć wcześniej ojciec podarował mu własnoręcznie zrobioną szopkę, przekonując, że jest to „najpiękniejszy teatr świata”.

           Z czasem jego prace stawały się coraz większe i bardziej rozbudowane; wprowadził do nich lalki, co pozwalało mu organizować przedstawienia kukiełkowe. Nawet w okresie okupacji niemieckiej, mimo zakazów, nie zrezygnował z tradycji kolędowania z szopką. Został jednak zdekonspirowany i trafił do aresztu. Po odbyciu służby wojskowej powrócił do swojej pasji, ponownie organizując zespół kolędniczy wystawiający spektakle lalkowe. Tworzył imponujące konstrukcje, osiągające nawet trzy metry wysokości.

           Odszedł od tradycyjnego wzoru Ezenekiera z dwiema wieżami mariackimi i charakterystyczną centralną kopułą, którą określał jako „cerkiewną”. Wypracował własny, rozpoznawalny styl, silniej nawiązujący do architektury Krakowa. W jego szopkach pojawiały się motywy kościołów Franciszkanów i Bernardynów, fragmenty Sukiennic oraz inne zabytki miasta, przy jednoczesnym usunięciu centralnej kopuły. Chętnie sięgał po inspiracje gotyckie. Konstrukcje były bogato dekorowane, a ich podstawy zdobiły rzeźbione przez niego z lipowego drewna figury, wykonywane prostym nożem szewskim.

           Zasłynął również jako najdłużej występujący Lajkonik w Krakowie. Z orszakiem związał się po wojnie, a do objęcia tej roli zachęcił go ówczesny dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, dr Jerzy Dobrzycki. W pierwszym powojennym konkursie szopek krakowskich zdobył od razu pierwszą nagrodę i odtąd uczestniczył w nim łącznie 35 razy. W kategorii dużych szopek otrzymał 10 nagród pierwszych, 12 drugich i 8 trzecich, a także liczne wyróżnienia za oryginalność stylu. Dwukrotnie nagrodzono go również za wykonane przez niego lalki.

           Przez całe życie przygotowywał bożonarodzeniowe widowiska szopkowe, które spotykały się z uznaniem publiczności. Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Znany był także z rzeźbienia figurek Żydów sprzedawanych podczas odpustu Emaus.

           Pochowany na cmentarzu parafialnym Kraków Salwator (sekcja SC12, rząd 1, numer 19).

kalendarium

1928 – stworzył swoją pierwszą szopkę

1942 – aresztowany za chodzenie z szopką mimo zakazu okupanta

1945-1946 – odbywał służbę wojskową

1946 – zorganizował zespół kolędniczy

1946 – związał się z orszakiem Lajkonika

1946-1982 – uczestnik konkursu szopek krakowskich

1946, 1951, 1954, 1955, 1956, 1957, 1959, 1961, 1966 – laureat pierwszej nagrody w konkursie szopek

1957 – rozpoczął pracę jako rekwizytor w Teatrze Rozmaitości

1957-1974 – pełnił funkcję Lajkonika

1977 - po raz pierwszy po II wojnie światowej przygotował na Emaus figurki Żydów

źródła:

B. Pilichowska, Krakowskie zabawki odpustowe przedstawiające Żydów, „Polska Sztuka Ludowa“, 43, 1989, nr 1-2

Anny Szałapak, Szopka krakowska jako zjawisko folkloru krakowskiego na tle szopki europejskiej: studium historyczno-etnograficzne,  Kraków 2012

Zdzisław Dudzik. opowiedzmimiasto.mhk.pl. [dostęp 2019-10-09]

Bogdana Pilichowska, Krakowskie „Emausy” w źródłach archiwalnych od XVI do XVIII wieku, [w:] Krakowski Rocznik Archiwalny 10 Kraków 2004