Roman Dyboski

(19 listopada 1883 Cieszyn – 1 czerwca 1945 Kraków)

historyk literatury angielskiej, publicysta 

rodzina

syn Antoniego (1853–1917), notariusza, działacza społecznego, i Marii z Łopuszańskich (1860–1925) 

portret Romana Dyboskiego, około 1925, źródło CBN Polona, autor anonim

rodzeństwo: Stanisław (ur. 1885), Eleonora Jadwiga (ur. 1886) i Tadeusz Ignacy (1891-1939)

biogram

           Uczęszczał do niemieckiego gimnazjum w Cieszynie. Po zdaniu matury z wyróżnieniem rozpoczął w Krakowie studia z zakresu germanistyki i anglistyki. Kształcił się pod kierunkiem Wilhelma Creizenacha, Kazimierza Morawskiego i Maksymiliana Kawczyńskiego. Następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie obronił doktorat na podstawie rozprawy Tennysons Sprache und Stil, a później uzyskał habilitację dzięki cyklowi artykułów poświęconych dawnej literaturze angielskiej. Został docentem języka i literatury angielskiej w Wiedniu, a następnie związał się z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie, gdzie najpierw pełnił funkcję docenta i kierownika Katedry Filologii Angielskiej, a później profesora. Swoje prace naukowe i artykuły ogłaszał m.in. na łamach „Przeglądu Polskiego”, „Zarania Śląskiego”, „Przeglądu Powszechnego” oraz „Pamiętnika Literackiego”.

           Został powołany do armii austro-węgierskiej, gdzie dowodził kompanią 16. pułku piechoty Obrony Krajowej. W czasie działań wojennych trafił do niewoli rosyjskiej i został zesłany na Syberię, gdzie przebywał przez siedem lat.

           Po powrocie do Krakowa objął stanowisko profesora zwyczajnego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, prowadził również wykłady w Szkole Nauk Politycznych UJ oraz pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego. Jego działalność naukowa koncentrowała się na literaturze Wielkiej Brytanii.

           Na zaproszenie Fundacji Kościuszkowskiej wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał na uniwersytecie w Chicago, a ponadto wygłosił ponad 200 prelekcji o Polsce na różnych uczelniach i w środowiskach polonijnych. Został mianowany przedstawicielem Fundacji Kościuszkowskiej w Polsce. Działał w międzynarodowych organizacjach edukacyjnych, m.in. World Federation Educational Associations oraz World Association for Adult Education, w której pełnił funkcję wiceprzewodniczącego.

           Był silnie związany ze Śląskiem, któremu poświęcił liczne publikacje, oraz sprawował kuratelę nad Sekcją Krakowską Stowarzyszenia Akademików Polskich na Śląsku „Znicz”. Należał do komitetu redakcyjnego „Archivum Neophilologicum” i do Polskiego PEN Clubu. Za wybitne osiągnięcia w dziedzinie krytyki literackiej, badań naukowych i publicystyki otrzymał Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury. Tuż przed wybuchem II wojny światowej współpracował przy opracowywaniu publikacji Cambridge History of Poland.

           W czasie okupacji niemieckiej pozostał w Krakowie, gdzie pracował w szkole zawodowej i udzielał prywatnych lekcji. Kontynuował również badania naukowe, przygotowując prace poświęcone literaturze i kulturze anglosaskiej.

           Był członkiem krakowskiej loży masońskiej „Przesąd Zwyciężony”.

           Wśród jego uczniów znaleźli się m.in. Stanisław Helsztyński, Julian Krzyżanowski, Wacław Borowy, Tadeusz Grzebieniowski, Przemysław Mroczkowski i Andrzej Waligórski.

           Tłumaczył też na polski literaturę angielską.

           Pochowany na cmentarzu Salwatorskim.

wybrane prace:

1909 - Milton i jego wiek

1909 - O życiu akademickim na uniwersytetach angielskich. Dwa odczyty

1910 - Literatura i język średniowiecznej Anglii

1914 – O sonetach i poematach Szekspira

1916 - Ze stosunków społecznych w Anglii przed wojną

1922 - Siedem lat w Rosji i na Syberii. (1915-1921). Przygody i wrażenia

1924 - Anglia po wojnie. Wrażenia i refleksje

1924 - Czego nas uczy Anglia?

1927 -  Byron. Studium

1927 - William Shakespeare

1929 - O Anglii i Anglikach

1930 - Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Wrażenia i refleksje

1936 - Charles Dickens. Życie i twórczość

1957 - Sto lat literatury angielskiej

1958 - Wielcy pisarze amerykańscy

kalendarium

1901 – zdał maturę

1901-1902 – studiował germanistykę i anglistykę na UJ

1902-1905 – studiował anglistykę w Wiedniu

1905 - uzyskał doktorat

1905-1906 – przebywał jako stypendysta w Anglii

1907 – habilitował się na uniwersytecie wiedeńskim z filologii angielskiej  

1907-1908 - publikował w „Zaranie Śląskie”

1907-1914 – publikował w „Przegląd Polski”

1908 - docent języka i literatury angielskiej

1908-1914 – kierownik Katedry Filologii Angielskiej na UJ

1908-1914 i 1922-1939 – prowadził wykłady z anglistyki na UJ

1909-1910 - publikował w „Przegląd Powszechny”

1910-1911 - publikował w „Pamiętnik Literacki”

1911 – profesor nadzwyczajny na UJ

1911 – kurator Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczniów UJ

1913-1914 – dyrektor Seminarium Germanistycznego

1914 - wcielony do armii austro-węgierskiej 

1914 XII - schwytany przez wojska rosyjskie

1915 – przebywał w Moskwie, następnie w Rostowie i Kazaniu

1918 – wstąpił do 5. Dywizji Syberyjskiej

1919 – przewodniczący Wojskowej Komisji Oświaty

1922 I – powrócił do Krakowa

1922 – profesor zwyczajny

1922-1925 – publikował w „Przeglądzie Warszawskim”

1922-1938 - publikował w dzienniku „Czas”

1922-1939 – stale współpracował i publikował w „Przeglądzie Współczesnym”

1923 - członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności

1923 V 10 – wraz z posłem RP K. Skirmuntem wręczyli w Londynie lordowi A. Balfourowi dyplom doktora honorowego filozofii UJ, przyznany za zasługi w odbudowie państwa polskiego

1924-1926 – członek komitetu redakcyjnego w „Przeglądzie Politycznym”

1926 – kurator Sekcji Krakowskiej Stowarzyszenia Akademików Polskich na Śląsku „Znicz”

1928 VI 14 – członek powstałego komitetu organizacyjnego Związku Sybiraków

1928-1929 – przebywał w Stanach Zjednoczonych

1929 – wiceprzewodniczący World Association for Adult Education

1930 – należał do komitetu redakcyjnego „Archivum Neophilologicum”

1930 – odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

1930-1931 - dziekan Wydziału Filozoficznego UJ

1931 VI 25 – członek Komitetu Organizacyjnego powstałego Towarzystwa Przyjaciół Szwecji

1931 - członek czynny PAU

1935 - członek krakowskiej loży wolnomularskiej „Przesąd Zwyciężony”

1935 - otrzymał Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury

1936 – Złoty Krzyż Zasługi

1939 V 11 – wystąpił na wieczorze autorskim pod hasłem „Literaci krakowscy na FON” zorganizowanym przez Związek Zawodowy Literatów Krakowskich

źródła:

Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005

Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938

Małgorzata Przeniosło, Marek Przeniosło, Słownik biograficzny profesorów Drugiej Rzeczypospolitej, Kielce 2022

A. Śródka, P. Szczawiński, Biogramy uczonych polskich, Wrocław 1983

Z. Krajewska: Roman Dyboski 1883-1945. Katowice 1968