Maria Celina Dzielska
(18 września 1942 Kraków – 30 lipca 2018 Kraków)
historyk i filolog klasyczny, nauczyciel akademicki
rodzina
z domu Dąbrowska
córka Pawła (1900-1986) i Marii (1904-1962)
ślub około 1960 roku mąż Michał Józefowicz
ślub około 1970 roku mąż Mirosław Dzielski, mieli syna Witolda Mirosława
biogram
Po zdaniu matury rozpoczęła studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, a filologię klasyczną studiowała zarówno na UJ, jak i na Uniwersytecie Łódzkim. Dyplom magistra filologii klasycznej uzyskała na podstawie pracy „Tyrania Nabisa na tle ruchów rewolucyjnych w Sparcie w III i II wieku”, przygotowanej pod kierunkiem doc. dra hab. Beniamina Nadela (opublikowanej w 1970 roku w „Zeszytach Naukowych UJ. Prace Historyczne” pod nazwiskiem Maria Józefowicz). Karierę naukową rozpoczęła w Łodzi jako asystentka stażystka w Katedrze Filologii Klasycznej, następnie pracowała jako asystentka w Katedrze Historii Powszechnej Starożytnej i Średniowiecznej UŁ. Kolejne etapy awansu – doktorat, habilitację, stanowisko profesora nadzwyczajnego oraz tytuł profesora nauk humanistycznych – zdobyła już w Krakowie.
Związana była z Zakładem Historii Bizancjum Instytutu Historii UJ. Przez wiele lat prowadziła zajęcia na Uniwersytecie Jagiellońskim, koncentrując się na dziejach późnego antyku, historii Rzymu oraz wczesnego Bizancjum. W latach 80. angażowała się w działalność opozycyjną wspólnie z mężem, Mirosławem Dzielskim, jednym z twórców nurtu liberalizmu chrześcijańskiego w Polsce.
Opublikowała ponad sto prac naukowych. Jej monografia „Hypatia z Aleksandrii” została w Stanach Zjednoczonych uznana za najlepszą książkę historyczną 1995 roku i doczekała się kilkunastu wydań w ośmiu językach. Przełożyła na język polski pisma Pseudo-Dionizego Areopagity. Należy do grona najczęściej tłumaczonych współczesnych polskich historyków; po angielsku ukazała się również jej książka „Apollonius of Tyana in Legend and History”, wydana także w przekładzie greckim.
Upowszechniała wiedzę o świecie antycznym i kulturze klasycznej w mediach, m.in. w programach telewizyjnych „Ogród Sztuk”, „Grzechy po polsku” (TVP) oraz „Rozmowy istotne” (TVP Kultura). Była członkinią wielu krajowych i międzynarodowych towarzystw naukowych, m.in. Dumbarton Oaks Byzantine Alumni Association, International Society for Neoplatonic Studies, Komisji Bizantynologicznej PTH, Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim KUL oraz honorowym członkiem Stowarzyszenia Historyków Starożytności. Pełniła także funkcje w licznych instytucjach, m.in. zastępczyni przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN, Komisji Filologii Klasycznej PAU, była wiceprzewodniczącą Rady Naukowej Związku Podhalan, członkinią Rady Muzeum Narodowego w Krakowie, uczestniczką seminariów naukowych w Lucieniu pod patronatem prezydenta Lecha Kaczyńskiego, członkinią Akademickiego Klubu Obywatelskiego jego imienia oraz przewodniczącą Rady Programowej Narodowego Centrum Kultury.
Walne Zgromadzenie Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego nadało jej tytuł Członka Honorowego za szczególne zasługi w popularyzowaniu celów statutowych towarzystwa, jednak z powodu jej nagłej śmierci akt nadania nie został wręczony. Była także związana ze środowiskiem wydawnictwa Biały Kruk, publikowała w miesięczniku „Wpis” i recenzowała trzytomową pracę prof. Wojciecha Roszkowskiego „Świat Chrystusa”.
Zmarła wskutek obrażeń odniesionych w wypadku. Pośmiertnie prezydent RP Andrzej Duda odznaczył ją Orderem Orła Białego za wybitne zasługi w popularyzacji dziedzictwa kulturowego i wiedzy historycznej, osiągnięcia naukowe oraz działalność publiczną. Otrzymała również Krzyż Wolności i Solidarności za zaangażowanie na rzecz niepodległości i praw człowieka w czasach PRL.
Wiele ze swych prac napisała w Łopusznej.
Została pochowana na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (sektor SC12, rząd 3, nr grobu 1).
wybrane prace:
1983 - Apoloniusz z Tiany. Legenda i rzeczywistość
1993 - Hypatia z Aleksandrii
1997-1999 - Pseudo-Dionizy Areopagita, Pisma teologiczne. Hierarchia niebiańska, Hierarchia kościelna, Imiona boskie, Teologia mistyczna, Listy, przekład z jęz. greckiego całości pism teologa wczesnobizantyńskiego (t. 1 i t. 2)
2002 - wstęp i redakcja naukowa, Proklos, Elementy teologii, przekład z jęz. greckiego R. Sawa
2013 - Divine Men and Women in the History and Society of Late Hellenism, redaktor, Agnieszka Kijewska autor
kalendarium
1960 – uzyskała maturę
1965 – ukończyła studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim
1965-1968 – odbywała studia filologii klasycznej na Uniwersytecie Łódzkim
1968 II 20 – otrzymała tytuł magistra filologii klasycznej
1972 - doktorat na UJ
1984 – habilitacja
1985-2014 – w Zakładzie Historii Bizancjum UJ
1992 - profesura nadzwyczajna
1996 X 22 - tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych
2000 - nagroda „Literatury na Świecie” za przekład z języka greckiego całości pism teologa wczesnobizantyńskiego
2006-2009 – uczestniczka seminariów lucieńskich prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego
2009-2018 - zastępczyni przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa
2010 - popierała Andrzeja Dudę jako kandydata PiS w wyborach na prezydenta Krakowa
2016 IV - znalazła się wśród inicjatorów powołania komitetu budowy pomników: smoleńskiego i prezydenta Lecha Kaczyńskiego
2016-2018 – członek Rady Narodowej Programu Rozwoju Humanistyki
2017 - przewodnicząca Rady Programowej Narodowego Centrum Kultury
2018 V 12 - Walne Zgromadzenie Członków Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego nadało jej Godność Członek Honorowy Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego
2019 - wyróżniono ją Krzyżem Wolności i Solidarności
źródła:
Janusz Kapuścik (red.), Współcześni uczeni polscy, Warszawa 1998-2006
Prof. dr hab. Maria Celina Dzielska, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2019-09-21]