Leszek Elektorowicz

właściwie Lesław Witeszczak

(29 maja 1924 Lwów – 18 września 2019 Kraków)

poeta, pisarz i krytyk literacki, tłumacz 

rodzina

syn Aleksandra Witeszczaka, urzędnika samorządowego, i Romany z domu Elektorowicz, pianistki i pedagoga gry na fortepianie 

Leszek Elektorowicz (ur. 1924), data około 1970, źródło: original URL (archived URL), autor nieznany

w 1948 roku ożenił się z Marią Kruszyńską, mieli córkę Magdalenę, żona i córka są anglistkami, ma czterech wnuków i jedną wnuczkę

biogram

           Uczęszczał do szkół we Lwowie, gdzie spędził młodość i zdobywał wykształcenie. Po wybuchu II wojny światowej, gdy miasto znalazło się w granicach Związku Radzieckiego, kontynuował naukę w szkole średniej funkcjonującej w nowych warunkach politycznych. W okresie okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu, na którym uzyskał świadectwo dojrzałości. Równocześnie pracował jako karmiciel wszy w Instytucie Behringa we Lwowie, zajmującym się produkcją szczepionek przeciw tyfusowi. W czasie wojny działał także w szeregach Armii Krajowej.

           Pod koniec działań wojennych przebywał w Krakowie, gdzie utrzymywał się z pracy fizycznej jako robotnik. Po zakończeniu wojny zamieszkał na pewien czas na Śląsku, jednak wkrótce powrócił do Krakowa, z którym związał dalsze życie zawodowe i twórcze. Początkowo studiował ekonomię i prawo w Akademii Handlowej oraz w Szkole Nauk Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, by następnie poświęcić się studiom anglistycznym.

           Jako poeta zadebiutował utworem Drzewo, opublikowanym na łamach „Dziennika Literackiego”. Wkrótce na łamach tego samego czasopisma ukazał się również jego debiut krytycznoliteracki. Już od początku aktywnie uczestniczył w życiu literackim Krakowa – kierował Akademickim Klubem Literackim oraz działał w Klubie Młodych przy krakowskim oddziale Związku Literatów Polskich.

           Równolegle rozwijał działalność zawodową. Pracował najpierw w Bibliotece Jagiellońskiej, a następnie w Polskim Wydawnictwie Muzycznym, gdzie przeszedł drogę od korektora do redaktora technicznego. Był także nauczycielem języka angielskiego w renomowanym Liceum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie. W późniejszym okresie związał się z redakcją „Życia Literackiego”, gdzie pracował w dziale zagranicznym jako krytyk, eseista i felietonista. Publikował tam popularne cykle publicystyczne, takie jak Zachód przez lornetkę, Telewizja i życie oraz Koktajl zachodni. Jednocześnie zamieszczał poezję, eseje, artykuły i przekłady w czołowych czasopismach literackich, m.in. „Twórczości” i „Współczesności”.

           Jako aktywny uczestnik życia literackiego został członkiem Związku Literatów Polskich, pełniąc również funkcję członka zarządu krakowskiego oddziału tej organizacji. W tym okresie odbył liczne podróże zagraniczne, odwiedzając między innymi Francję, Związek Radziecki, Grecję, Czechosłowację oraz kraje bałkańskie. Ważnym etapem jego międzynarodowej działalności był pobyt w Stanach Zjednoczonych jako uczestnika prestiżowego International Writing Program na Uniwersytecie Iowa. Wygłaszał również wykłady i odczyty na wielu amerykańskich uczelniach, m.in. w Berkeley, Austin i Chapel Hill.

           Był członkiem Polskiego PEN Clubu oraz kierownikiem literackim krakowskiego Teatru Bagatela. Korzystał również z licznych zagranicznych stypendiów naukowych i artystycznych. Jako stypendysta British Council przebywał w Wielkiej Brytanii, uczestniczył w Salzburg Seminar for American Studies w Austrii, a także otrzymał stypendium rządu włoskiego. Doświadczenia zdobyte podczas zagranicznych podróży i pobytów naukowych wywarły istotny wpływ na jego twórczość literacką, eseistykę oraz działalność translatorską, czyniąc go jednym z najbardziej otwartych na świat polskich intelektualistów swojego pokolenia.

           Kontynuował intensywną działalność literacką, krytyczną i translatorską, publikując swoje utwory oraz artykuły między innymi na łamach czasopism „Poezja”, „Literatura na Świecie” i „Dziennik Polski”. Z czasem szczególnie silnie związał się z „Tygodnikiem Powszechnym”, który stał się jednym z głównych miejsc prezentacji jego twórczości i refleksji literackiej. Nie stronił również od działalności niezależnej – publikował w wydawanym poza zasięgiem cenzury czasopiśmie „Zapis”, należącym do najważniejszych periodyków drugiego obiegu.

           Pozostawał aktywnym uczestnikiem życia literackiego i organizacyjnego. Ponownie wszedł w skład zarządu krakowskiego oddziału Związku Literatów Polskich, pełniąc funkcję wiceprezesa, a także działał w Zarządzie Głównym organizacji jako przewodniczący Zespołu do Spraw Upowszechniania Kultury. Był również jednym z inicjatorów powstania miesięcznika literackiego „Pismo” i członkiem jego redakcji, kierując działem zagranicznym aż do likwidacji czasopisma w 1983 roku. Po rozwiązaniu Związku Literatów Polskich zaangażował się w działalność podziemnych struktur środowiska literackiego w Krakowie. Publikował w niezależnych wydawnictwach i czasopismach drugiego obiegu, między innymi w „Miesięczniku Małopolskim”. Za swoją działalność na rzecz kultury niezależnej został uhonorowany zespołową Nagrodą Kultury Niezależnej.

           Znaczącą część aktywności społecznej poświęcił środowiskom katolickim i opozycyjnym. Był członkiem zarządu Klubu Inteligencji Katolickiej w Krakowie oraz współorganizatorem Tygodni Kultury Chrześcijańskiej, które odgrywały ważną rolę w życiu intelektualnym miasta. Współtworzył także Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”, angażując się w działania na rzecz przemian demokratycznych w Polsce. Współpracował z dominikańskim miesięcznikiem „W drodze”, publikując teksty o charakterze literackim i eseistycznym. Po przemianach politycznych był jednym z założycieli Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a następnie pełnił funkcję wiceprezesa jego krakowskiego oddziału. Wchodził również w skład zespołu redakcyjnego tygodnika „Dekada Literacka” oraz współpracował z cenionymi pismami intelektualnymi i kulturalnymi, takimi jak „Arka” i „Arcana”.

            Dorobek twórczy autora obejmuje niezwykle szerokie spektrum gatunków literackich. Publikował eseje i szkice poświęcone współczesnej powieści angielskiej i amerykańskiej, tworzył poezję, opowiadania i powieści, zajmował się przekładami literackimi, a także pisał słuchowiska radiowe. Jego działalność translatorska przyczyniła się do popularyzacji literatury anglojęzycznej w Polsce, natomiast twórczość własna zyskała uznanie zarówno krytyków, jak i czytelników. Za osiągnięcia literackie, działalność kulturalną i zaangażowanie społeczne został wielokrotnie nagrodzony i odznaczony. Otrzymał liczne wyróżnienia krajowe i środowiskowe, które potwierdzały jego znaczącą pozycję w życiu literackim i intelektualnym Polski drugiej połowy XX wieku.

          Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

wybrane prace:

Poezje

1957 - Świat niestworzony (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1962 - Kontury (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1968 - Przedmowy do ciszy (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1983 - Całe kłamstwo świata (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1994 - Jeden znak (Wyd. św. Stanisława, Kraków)

1998 - Czasy i chwile (Baran i Suszczyński, Kraków)

2004 - Niektóre stronice. Wiersze wybrane (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

2006 - Z(a)myślenia (Wyd. Arcana, Kraków)

2012 - Wiersze dla Marii (Wyd. Arcana, Kraków)

2013 - Juwenilia i senilia (Księgarnia Akademicka, Kraków)

2016 - Rąbek królestwa (Wyd. Arcana, Kraków)

2019 - Ścieżka do królestwa (Wyd. Arcana, Kraków)

Opowiadania

1963 - Rejterada (Śląsk, Katowice)

1971 - Przechadzki Sylena (Czytelnik, Warszawa)

1977 - Przeklęty Teatr (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1993 - Być i nie być (Oficyna Literacka, Kraków)

2001 - Nienawiść (Wyd. Arcana, Kraków)

2009 - Mieć szczęście (Wyd.Arcana, Kraków)

Powieści

1974 - Gwiazdy drwiące (Czytelnik, Warszawa)

1980 - W lochu Ferrary (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

Szkice i eseje

1966 - Zwierciadło w okruchach (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa)

1970 - Z Londynu do Teksasu i dalej (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1973 - Motywy zachodnie (Wydawnictwo Literackie, Kraków)

1995 - Anglosaskie muzy (Arcana, Kraków)

kalendarium

1944 - przebywał w Krakowie

1945 - zamieszkał na Śląsku

1947 - debiutował wierszem Drzewo 

1948-1950 - prowadził Akademicki Klub Literacki

1949 – debiutował jako krytyk

1950-1952 - pracował w Bibliotece Jagiellońskiej

1950-1955 - nie publikował (z własnej woli) żadnych utworów

1952 - ukończył filologię angielską na UJ

1956 - w Polskim Wydawnictwie Muzycznym

1956/57 - nauczyciel języka angielskiego w Liceum im. B. Nowodworskiego w Krakowie

1957-1972 - pracował w redakcji „Życia Literackiego”

1957 - publikował na łamach czasopisma „Twórczość”

1958 - został członkiem ZLP

1959-1966 - publikował na łamach „Współczesności”

1960 - miesięczne stypendium MKiSz do Londynu. na zebranie materiałów do książki o literaturze anglojęzycznej

1961 - wskutek odmowy wydania paszportu, nie mógł wykorzystać przyznanego mu rocznego stypendium Fundacji Forda do USA

1963 - członek zarządu Oddziału Krakowskiego ZLP

1965, 1973 - stypendia British Council na miesięczne pobyty w Londynie celem zebrania materiałów do tłumaczeń poezji języka angielskiego

1966-1967 - uczestnik International Writing Program na uniwersytecie w Iowa

1966-1970 – publikował na łamach „Poezji”

1971 - odznaczony Złotą Odznaką „Za Pracę Społeczną dla Miasta Krakowa”

1971-1974 – publikował na łamach „Literatury na świecie”

1972 - członek Polskiego PEN Clubu

1972-1977 - kierownik literacki teatru Bagatela w Krakowie

1973-1977 - publikował na łamach „Dziennika Polski”

1975 - otrzymał stypendium rządu włoskiego na książkę o Torquato Tasso

1975 – odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi

1975 - ponownie członek zarządu Oddziału Krakowskiego ZLP

1978 - ogłosił utwór w piśmie „Zapis”

1978-1983 - wiceprezes zarządu Oddziału Krakowskiego ZLP

1980 – rozpoczął współpracę z „Tygodnikiem Powszechnym”

1980-1983 - członek Zarządu Głównego ZLP

1981-1983 – założyciel, a następnie członek zespołu redakcyjnego miesięcznika literackiego „Pismo”

1984-1989 - członek zarządu Klubu Inteligencji Katolickiej w Krakowie i współorganizator Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej

1985 - otrzymał nagrodę zespołową Kultury Niezależnej

1989-1991 - należał do Krakowskiego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”

1989-1990 - współpracował z miesięcznikiem „W drodze”

1989 - członek założyciel Stowarzyszenia Pisarzy Polskich

1989-1991 - wiceprezes Oddziału Krakowskiego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich

1990-1994 - należał do zespołu redakcyjnego tygodnika „Dekada Literacka”

1993-1994 - współpracował z pismem „Arka”

1995 - współpracował z pismem „Arcana”

1999 - Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

2000 - Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za zasługi dla polskiej kultury

2000 - Nagroda Miasta Krakowa

2009 - członek Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK)

2009 - Złoty Medal „Gloria Artis”

2014 - nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Juwenilia i Senilia

2016 - Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

2017 - nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Rąbek Królestwa

2017 - nominacja do nagrody im. J. Mackiewicza za tom Rąbek Królestwa

źródła:

Katarzyna Wójcik, Wojciech Kudyba, Między bytem a niebytem. O twórczości Leszka Elektorowicza, Instytut Literatury, Kraków 2020

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 1. Warszawa 1977 (M. Brykalska)

Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (M. Kisiel)