Jan Elgot
Jan z Lgoty
(około 1372 Lgota koło Oleśnicy – 24 sierpnia 1452 Kraków)
prawnik, mówca, dyplomata, duchowny katolicki
rodzina
herbu Wieniawa
syn Dobka z Lgoty
biogram
Po podjęciu studiów na Akademii Krakowskiej szybko dał się poznać jako wybitnie uzdolniony student. Uzyskał kolejno stopień bakałarza, a następnie magistra sztuk wyzwolonych. Następnie rozpoczął studia prawnicze pod kierunkiem słynnego uczonego Stanisława ze Skarbimierza. Dzięki wyjątkowym zdolnościom oraz pilności stopień bakałarza prawa otrzymał przed upływem wymaganego regulaminem terminu, a wkrótce potem uzyskał najwyższy stopień naukowy – doktorat dekretów.
Przez wiele lat związany był z Akademią Krakowską jako profesor i rektor, należąc do grona najwybitniejszych przedstawicieli uczelni w pierwszej połowie XV wieku. Równocześnie rozwijał karierę kościelną, obejmując godności kanonika i scholastyka kapituły krakowskiej. Szczególnie blisko współpracował z biskupem krakowskim Zbigniewem Oleśnickim, jednym z najważniejszych polityków i duchownych ówczesnej Polski. Podzielając jego poglądy, występował przeciwko ruchowi husyckiemu i wielokrotnie reprezentował interesy Kościoła oraz Królestwa Polskiego na forum międzynarodowym.
Z polecenia Oleśnickiego uczestniczył w obradach soboru w Bazylei, który należał do najważniejszych wydarzeń religijnych i politycznych XV wieku. Tam zasłynął jako znakomity mówca i dyplomata. W obronie króla Władysława Jagiełły, oskarżanego przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego o sprzyjanie husytyzmowi, wygłosił błyskotliwą mowę, która spotkała się z dużym uznaniem uczestników soboru. Wystąpienie to zwróciło na niego uwagę Feliksa V, antypapieża wybranego przez sobór bazylejski.
Był zwolennikiem koncyliaryzmu, czyli doktryny głoszącej wyższość soboru powszechnego nad papieżem. Swoje poglądy przedstawił w traktacie Determinatio Basiliensis, w którym argumentował na rzecz nadrzędnej roli soborów w zarządzaniu Kościołem. Dzieło to należy do ważniejszych polskich wypowiedzi teologiczno-prawnych związanych z debatami eklezjologicznymi XV wieku.
W późniejszych latach odbył pielgrzymkę do Rzymu, a następnie do Ziemi Świętej. W podróży towarzyszyli mu Jan Długosz oraz Jakub z Szadka. Wyprawa ta miała nie tylko charakter religijny, lecz także poznawczy i dyplomatyczny, wpisując się w tradycję średniowiecznych podróży uczonych oraz duchownych.
Znany był również z hojności wobec instytucji, którym zawdzięczał swoją karierę. Katedrze wawelskiej przekazał cenny relikwiarz św. Korduli, natomiast Akademię Krakowską wzbogacił o wartościowy księgozbiór oraz dom przy ulicy Grodzkiej, wzniesiony na należącej do uczelni parceli sąsiadującej z Kolegium Prawniczym. Darowizny te przyczyniły się do rozwoju zaplecza naukowego i materialnego uniwersytetu.
Poza działalnością akademicką, kościelną i dyplomatyczną pozostawił także dorobek piśmienniczy. Oprócz dwóch mów wygłoszonych podczas soboru bazylejskiego zachowało się kilkanaście jego listów adresowanych do Feliksa V oraz innych wybitnych osobistości epoki. Korespondencja ta stanowi cenne źródło do poznania życia intelektualnego, politycznego i religijnego XV-wiecznej Europy oraz roli, jaką odgrywali w nim uczeni związani z Akademią Krakowską.
Zmarł podczas zarazy. Pochowany został w katedrze wawelskiej.
wybrane prace:
1441 – traktat Determinatio Basiliensis
kalendarium
1416 – wpisał się na Akademię Krakowską
1417 – uzyskał stopień bakałarza
1420 – magister sztuk wyzwolonych
1427 – doktor dekretów
1427/1428 i 1437/1438 - profesor i rektor Akademii Krakowskiej
1429 – kanonik katedralny krakowski
1431 – prowadził dysputę z husytami na zamku krakowskim
1433-1440 – oficjał krakowski
1434 – wysłannik na sobór w Bazylei
1434-1435 – brał udział w pertraktacjach między duchowieństwem a szlachtą (zapewne zredagował uchwalę warecką)
1434-1436 – kanclerz biskupa Zbigniewa Oleśnickiego
1435 – na synodzie w Łęczycy
1436-1452 – wikariusz generalny
1439 – występował jako obrońca praw Akademii Krakowskiej
1439 - scholastyk kapituły krakowskiej
1441-1442 – na soborze, wrócił z tytułem audytora papieskiego
1450 - wraz z Janem Długoszem odbył podróż do Ziemi Świętej
źródła:
Elgot Jan, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948
Walenty Wójcik, ELGOT Jan, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. IV, DOCENT-EZZO, Lublin 1989
Michał Wiszniewski, Historya literatury polskiej, t.5, Kraków 1843
Maciej Zdanek, Jan z Lgoty zwany Elgot herbu Wieniawa, [w:] Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego 1364-1780, tom 1, 2015