Marian Tadeusz Adam Eile

Kwaśniewski, Alojzy Kaczanowski, Andrzej Wermer, Bracia Rojek, Lord Gallux, Salami Kożerski

(7 stycznia 1910 Lwów – 2 grudnia 1984 Kraków)

malarz, grafik, satyryk, publicysta i redaktor 

rodzina

z rodziny żydowskiej

z rodziny urzędniczej, syn Henryka (1878-1949), historyk administracji, prawnik i publicysta, legionista, i Czesławy Gustawy Teodory z domu Rychter (ur. 1885), pianistki i nauczycielki muzyki

15 października 1942 roku ożenił się z Katarzyną Grzymalską, córką Wiesława Grzymalskiego, architekta, przybrali nazwisko Kwaśniewski

biogram

           Uczęszczał do prestiżowego, utrzymanego w konserwatywnym duchu Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. Następnie podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, równocześnie kształcąc się w zakresie grafiki w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Już w młodości ujawnił talent rysunkowy i satyryczny – debiutował cyklami ilustracji publikowanymi na łamach „Wiadomości Literackich”, gdzie przed wybuchem II wojny światowej pełnił funkcję ostatniego sekretarza redakcji.

           We wrześniu 1939 roku brał udział w kampanii obronnej. W czasie okupacji niemieckiej przebywał początkowo we Lwowie, gdzie pracował jako scenograf teatrów lalkowych. Później, zagrożony represjami, ukrywał się w okolicach Radomia pod przybranym nazwiskiem Kwaśniewski. W tym okresie zatrudniony był w przedsiębiorstwie budowlanym, jednocześnie pozostając aktywnym twórczo mimo trudnych warunków wojennych.

          Po zakończeniu wojny współtworzył wraz z Janiną Ipohorską przedstawienia pierwszego powojennego kabaretu literackiego „Siedem Kotów”, który odegrał ważną rolę w odbudowie życia artystycznego i satyrycznego w Polsce. Wkrótce stał się jednym z głównych współtwórców tygodnika „Przekrój” – pisma, które wywarło ogromny wpływ na kulturę i obyczajowość powojennej Polski. Był autorem charakterystycznej szaty graficznej magazynu oraz jego wieloletnim redaktorem naczelnym. Dzięki jego inicjatywie z „Przekrojem” współpracowali najwybitniejsi przedstawiciele polskiej literatury, publicystyki i sztuki, m.in. Konstanty Ildefons Gałczyński, Jarosław Iwaszkiewicz, Stefan Kisielewski, Czesław Miłosz, Sławomir Mrożek, Leopold Staff, Julian Tuwim i Kazimierz Wyka.

            Równolegle działał jako scenograf teatralny, współpracując z teatrami w Krakowie, Łodzi, Warszawie i Katowicach. Był także wykładowcą Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie przekazywał studentom swoje doświadczenia z zakresu grafiki i projektowania. Zajmował się również tłumaczeniami z języka francuskiego oraz należał do pionierów popularyzacji jazzu w Polsce, przyczyniając się do upowszechnienia tej muzyki w powojennym życiu kulturalnym.

            Za swoją działalność artystyczną, wydawniczą i społeczną został uhonorowany licznymi odznaczeniami państwowymi, w tym Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Krzyżem Zasługi.

            Powiedzonko Eilego: Pismo trzeba robić lekko, tak żeby mogła je czytać bardzo inteligentna sprzątaczka, prosty profesor i prymitywny minister.
          Na domu przy ul. Małej, gdzie mieszkał znajduje się tablica pamiątkowa. Jego imię nosi skwer między ul. Przy Rondzie i al. Powstania Warszawskiego.
           Pochowany na cmentarzu Rakowickim.

kalendarium

1921-1929 – w gimnazjum im. Stefana Batorego
1929 XI – 1930 I – studiował prawo na Uniwersytecie Poznańskim
1930-1934 – studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim
od 1935 - dziennikarz i grafik w "Wiadomościach Literackich"
1939 VIII – zmobilizowany, bronił okolic Sandomierza
1939-1941 – scenograf w Teatrze Miniatur we Lwowie
1942-1944 – w przedsiębiorstwie budowlanym w Radomiu
1944 – przedostał się do Warszawy
1945 I – dotarł do Łodzi
1945 - osiadł na stałe w Krakowie
1945 IV 15 – 1969 IX - redaktor naczelny "Przekroju"
1946-1947 - współtworzył wraz z J. Ipohorską spektakle kabaretu "Siedem Kotów"
1947-1951 - wykładał w krakowskiej ASP malarstwo, grafikę, rysunek i scenografię
1951 – uruchomił w „Przekroju” rubrykę Myśli ludzi wielkich, średnich oraz psa Fafika (wyd. 1959)
1969-1970 – w wyniku antysemickiej nagonki na emigracji we Francji
1970–1976 – tworzył autorską stronę Franciszek i inni w tygodniku „Szpilki”

źródła:

Tomasz Potkaj: Przekrój Eilego. Biografia całego tego zamieszania z uwzględnieniem psa Fafika. Kraków 2019

Andrzej Klominek, Życie w „Przekroju”, Warszawa 1995

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005

Jacek Olczyk, Życie literackie w Krakowie, Kraków 2016

Myśli ludzi wielkich, średnich oraz psa Fafika. Wydawnictwo Iskry 2008

Maria Anna Potocka, Agnieszka Sachar: Marian Eile. Artysta i redaktor. Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK 2020

Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa 2021