Erazm Rudolf Fabijański
Fabiański, Fabjański
(18 kwietnia 1826 Żytomierz, Ukraina – 17 czerwca 1892 Kraków)
malarz, rysownik, drzeworytnik, dekorator teatralny
rodzina
syn Adama i Salomei z Fijałkowskich
około 1840 roku poślubił Helenę Zielińską (1828-1869), aktorkę
23 kwietnia 1863 roku, w Warszawie, poślubił Lucynę Sypniewską herbu Odrowąż (1833-1919), łączniczkę z powstania
dzieci: Stanisław (1861-1947), Maria (1873-1893), mąż Włodzimierz Włodarski
biogram
Początkowo podjął studia medyczne w Petersburgu, jednak jego zainteresowania szybko skierowały się ku sztuce. Porzucił więc nauki lekarskie i rozpoczął kształcenie w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Już w czasie studiów dał się poznać jako utalentowany rysownik, wykonując ilustracje do słynnego atlasu anatomicznego wybitnego chirurga Mikołaja Pirogowa, co wymagało nie tylko umiejętności artystycznych, ale także dużej precyzji i znajomości anatomii.
Po ukończeniu nauki osiadł w Wilnie, gdzie związał się ze środowiskiem teatralnym. Pracował jako dekorator sceniczny, szybko zdobywając uznanie dzięki talentowi i wyobraźni plastycznej. Wkrótce powierzono mu kierownictwo teatru w Żytomierzu. Do najważniejszych osiągnięć tego okresu należało przygotowanie dekoracji do premierowego wystawienia opery Halka Stanisława Moniuszki w Wilnie – wydarzenia mającego ogromne znaczenie dla polskiej kultury muzycznej XIX wieku. Następnie objął stanowisko dyrektora teatru w Kijowie, rozwijając działalność artystyczną i organizacyjną.
Zaangażowanie w działalność patriotyczną sprowadziło jednak na niego represje ze strony władz carskich. Został aresztowany i osadzony w więzieniu. Po odzyskaniu wolności opuścił ziemie zaboru rosyjskiego i przeniósł się do Warszawy. Tam rozpoczął współpracę z prasą, publikując artykuły i korespondencje w „Kurierze Warszawskim”, a także wykonując ilustracje dla popularnych czasopism „Kłosy” i „Tygodnik Ilustrowany”. Dzięki temu zyskał renomę nie tylko jako malarz, lecz również jako ceniony rysownik i kronikarz życia społecznego.
W 1863 roku aktywnie włączył się w powstanie styczniowe. Po jego upadku zmuszony był udać się na emigrację. Najpierw przebywał w Wiedniu, a następnie wstąpił do Legii Cudzoziemskiej, biorąc udział w wojnie francusko-pruskiej. Doświadczenia wojenne i emigracyjne odcisnęły trwałe piętno na jego życiu, jednak nie przerwały działalności artystycznej.
Po powrocie na ziemie polskie zamieszkał we Lwowie. Tam zajmował się między innymi konserwacją i odnawianiem cennych zabytków sakralnych, uczestnicząc w pracach przy katedrze św. Jura oraz kolegiacie w Stanisławowie. Następnie osiedlił się w Krakowie, z którym związał się na stałe. W tym okresie tworzył liczne widoki miasta i jego okolic, dokumentując architekturę, układ urbanistyczny oraz zabytki Krakowa. Podejmował również prace dekoracyjne w kościołach i teatrach.
Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowały przedstawienia historycznych miast, budowli i zabytków. Artysta odznaczał się wyjątkową dbałością o szczegół i wierność realiom architektonicznym, dzięki czemu jego dzieła mają dziś nie tylko wartość artystyczną, ale również znaczenie dokumentacyjne. Wiele z utrwalonych przez niego obiektów uległo później przebudowie lub zniszczeniu, dlatego jego rysunki i obrazy stanowią cenne źródło dla historyków sztuki i badaczy dziejów miast.
Dorobek artysty zachował się w licznych zbiorach muzealnych. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa posiada jedenaście jego rysunków oraz dwa obrazy olejne, natomiast w kolekcjach Muzeum Narodowego znajduje się ponad dwadzieścia jego prac. Dzięki nim pozostaje jednym z ważniejszych dokumentalistów architektury i krajobrazu miejskiego XIX wieku, łączącym talent malarski z pasją kronikarza przeszłości.
Pochowany na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (sektor SC1, rząd 3, nr grobu 6).
Ulica Erazma i Stanisława Fabijańskich leży w VII dzielnicy Zwierzyniec, wychodząc z ul. Pod Sikornikiem.
wybrane prace:
1854 – dekoracja do inscenizacji Halki S. Moniuszki
1860 – rysunek Panoramiczny widok Żytomierza
1872 – malował dekoracje do „Balladyny”
1873 - malował dekoracje do „Faustyny”
1876 – dekoracje w katedrze św. Jura we Lwowie oraz malowidła w kolegiacie w Stanisławowie
1883 – prace malarskie w kościele w Milatynie Nowym
1885 - obraz Wnętrze kościoła Dominikanów w Krakowie
1887 – akwarela Widok ogólny Kamieńca Podolskiego Muzeum Narodowe w Krakowie
1890 – album akwarelowych widoków Tenczyna dla ks. Alfreda Windischgrätza
1891 – cykl akwarelowych widoków Krakowa
kalendarium
1845–1852 - studiował medycynę w Kijowie
1852-1860 - dyrektor teatru w Żytomierzu
1861 - więziony za działalność patriotyczną
po 1861 – zamieszkał w Warszawie
1861-1863 – współpracownik „Tygodnika Ilustrowanego”
1862-1863, 1881-1891 – wystawiał w TZSP w Warszawie
1863-1864 – uczestnik powstania styczniowego
1864 – wyemigrował z żoną do Wiednia
1864-1871 – przebywał na emigracji
1870-1871 – walczył w wojnie francusko-pruskiej
1871 – wrócił z rodziną do kraju, zamieszkał w Krakowie
1871, 1880-1891 - wystawiał w TPSP w Krakowie
1872 IV - zamieszkał we Lwowie
1872-1875 – dekorator teatru S. Skarbka
1880 - osiadł w Krakowie
1882, 1888 – wystawiał w Salonie A. Krywulta w Warszawie
źródła:
FABIJAŃSKI Erazm Rudolf (1826-1891) malarz, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948
Zofia Nowak, Fabijański (Fabiański, Fabjański) Erazm Rudolf, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2, D-G, Wrocław 1975
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000