Czasław
(XI/XII wiek)
biskup krakowski
rodzina
herbu Prus
biogram
Po śmierci biskupa krakowskiego Lamberta III urząd ten objął na krótko biskup Czasław. Jego osoba została jednak niemal całkowicie pominięta w przekazach o biskupach krakowskich, wyjątek stanowi katalog sporządzony przez Jana Długosza. Mimo tej luki w tradycji kronikarskiej samo istnienie Czasława nie budzi wątpliwości, ponieważ w zachowanym Spisie skarbca katedry krakowskiej z 1101 roku znajduje się wzmianka o nim.
Właśnie w tym dokumencie zapisano incipit informujący, że po śmierci „najczcigodniejszego pasterza” Lamberta godność biskupią w Krakowie nadał „niezwyciężony książę Polaków” Władysław Herman „czcigodnemu mężowi Czasławowi”. Oznacza to, że w 1101 roku Władysław Herman mianował Czasława biskupem krakowskim. Z inicjatywy Czasława sporządzono też inwentarz skarbca katedralnego na Wawelu, spis wymienia między innymi 27 ornatów, 18 kielichów, 6 dalmatyk, 13 tunik i 3 mszały.
Pewne są więc informacje o nominacji Czasława oraz o sporządzeniu przez niego inwentarza skarbca. Pozostałe wiadomości mają charakter hipotez: przypisywanie go do rodu Turzonów oraz teza, że został pozbawiony urzędu przez legata papieskiego Gwalona w 1104 roku. O surowej interwencji legata wspomina Gall Anonim, pisząc o przybyciu do Polski Wala (biskupa Beauvais), który – wspierany przez Bolesława Krzywoustego – rygorystycznie egzekwował przepisy kanoniczne i na miejscu złożył z urzędu dwóch biskupów, za którymi nikt nie wstawił się ani prośbą, ani darami. Kronikarz nie podaje jednak ich imion, więc nie da się przesądzić, czy jednym z nich był Czasław.
Także Jan Długosz miał trudność z identyfikacją tych hierarchów i jedynie przypuszczał, że wśród usuniętych mógł znajdować się biskup Czasław. Nie znamy też jednoznacznych powodów ewentualnego pozbawienia go biskupstwa. B. Przybyszewski wskazywał jako możliwą przyczynę inwestyturę sprzeczną z reformą gregoriańską, natomiast B. Kumor rozważał, że szkodliwy mógł być zarzut nieprzestrzegania celibatu. W części opracowań pojawia się ponadto informacja, że Czasław miał sympatyzować z antypapieżem Klemensem III.
kalendarium
1101 - mianowany biskupem krakowskim przez Władysława Hermana
1103 lub 1104 - usunięty z godności biskupiej przez legata papieskiego Gwalona?
źródła:
Roman Grodecki, Czasław, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 4, Kraków 1938, reprint Kraków 1989
Bolesław Kumor, Zdzisław Obertyński, Historia kościoła w Polsce, Warszawa 1974/1979
Bolesław Przybyszewski, Zarys dziejów diecezji krakowskiej, Kraków 1999