Władysław Czartoryski

(3 lipca 1828 Warszawa – 23 czerwca 1894 Boulogne-sur-Seine pod Paryżem)

polityk, przywódca Hotelu Lambert 

rodzina

książę, herbu Pogoń Litewska, syn Adama Jerzego (1770–1861), mąż stanu i Anny Zofii z Sapiehów (1798–1864), działaczka społeczna 

                     Władysław Czartoryski (1828-1894)

rodzeństwo: Witold Adam (1822–1865), polityk i żołnierz emigracji, żona Maria Cecylia Grochowska; Leon (1825–1827); Elżbieta Maria Teresa (1830); Izabela Elżbieta (1830–1899), historyk sztuki, mąż Jan Kanty Działyński 
poślubił:
1. 1 III 1855 w Paryżu: Maria Amparo Munoz de Rianzares (1834 XI 17 Madryt - 1864 VIII 19 Paryż)
dzieci:
Franciszek August (1858 VIII 2 - 1893 IV 8), salezjanin, Sługa Boży
2. 15 I 1872 w Chantilly: Małgorzata Adelajda Bourbon-Orleańska, córka Ludwika Karola Orleańskiego, księcia Nemours, i Wiktorii Sachsen-Coburg-Kohary
dzieci: Adam Ludwik (1872 XI 5 Paryż - 1937 VI 26 Warszawa), ordynat sieniawski i gołuchowski, żona Ludwika Maria Korwin-Krasińska; Witold Kazimierz (1876-1911)

biogram

           Uczył się prywatnie i w elitarnych szkołach francuskich oraz w polskiej szkole wojskowej w Paryżu. Pomagał ojcu w działalności politycznej, z jego inicjatywy powstało Biuro Interesów Spraw Polskich, centrala polskiej polityki zagranicznej, kierująca działalnością Hotelu Lambert, którego przywódcą stał się po śmierci ojca.
Współpracował w Stambule przy organizowaniu polskich formacji do walki z Rosją.
Stworzył własną agencję prasową Nord-Est, a także współtworzył Towarzystwo Historyczno-Literackie, Towarzystwo Literackie Przyjaciół Polski, Wyższą Szkołę w Montparnasse. Po upadku powstania styczniowego organizował na zachodzie pomoc dla polskich uchodźców.
           Działał w porozumieniu z Dyrekcją „Białych” w kraju, początkowo był przeciwny powstaniu, gdy jednak zarysowała się możliwość interwencji mocarstw zachodnich, zalecił „Białym” poparcie powstania, a sam rozwinął szerokie propolskie akcje dyplomatyczno-propagandowe w większości krajów europejskich w celu uzyskania pomocy zbrojnej.
Rząd Narodowy mianował go głównym pełnomocnikiem dyplomatycznym przy rządach Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch, Szwecji i Turcji w celu uzyskania interwencji na rzecz powstania.
           Był zwolennikiem współdziałania francusko-austriackiego przeciwko Rosji i Prusom. Bezowocnie nakłaniał Austro-Węgry i Turcję do sojuszu i wspólnego wystąpienia przeciw Rosji. Z chwilą załamania się interwencji dyplomatycznej mocarstw wezwał Rząd Narodowy do przerwania powstania i rozwiązania się. Opowiadał się również przeciwko kontynuowaniu działalności konspiracyjnej w kraju.
           Osiadł w Krakowie i sprowadził tu bogate zbiory archiwalno-biblioteczne i muzealne rodu. Gdy władze Krakowa podjęły uchwałę o przekazaniu na muzeum budynku dawnego Arsenału Miejskiego dokupił tzw. Klasztorek, a następnie 3 inne kamienice na rogu ulic Św. Jana i Pijarskiej i otworzył muzeum, finansowane z dochodów utworzonej ordynacji sieniawskiej.

           W ufundowanej przez niego kaplicy na Wawelu znajduje się jego epitafium dłuta Antoniego Madeyskiego, a w Muzeum Czartoryskich portret autorstwa Teodora Axentowicza (1892-1893).
           Pochowany w rodzinnym Mauzoleum w Sieniawie.

wybrane prace:

1960 - Pamiętnik 1860-1864

kalendarium

1848 - zaczął pomagać ojcu w działalności politycznej
1855 - współpracował w Stambule przy organizowaniu polskich formacji do walki z Rosją
1856 - wspólnie z ojcem zaczął kierować pracami Hotelu Lambert
1860 IX 26 - z jego inicjatywy powstało Biuro Interesów Spraw Polskich
1861 - od śmierci ojca faktyczny przywódca ugrupowania Hôtel Lambert
1863 V 15 - Rząd Narodowy mianował go głównym pełnomocnikiem dyplomatycznym przy rządach Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch, Szwecji i Turcji
1863 VII - prezes Komisji Długu Narodowego
1864 IV 24 - wezwał Rząd Narodowy do przerwania powstania
1865 - interweniował u papieża w sprawie prześladowanych przez władze rosyjskie unitów polskich
1866 - poparł projekt utworzenia legionu galicyjskiego przy boku Austrii przeciw Prusom
1868 - stworzył agencję i biuletyn „Correspondance du Nord-Est”
1870 XI - nakłaniał Austro-Węgry i Turcję do sojuszu i wystąpienia przeciw Rosji
1874 - osiadł w Krakowie
1874 XI 13 - władze Krakowa podjęły uchwałę o przekazaniu na muzeum budynku dawnego Arsenału Miejskiego
1876 - dokupił tzw, Klasztorek, a następnie 3 inne kamienice na rogu ulic Św. Jana i Pijarskiej
1878 - nastąpiła uroczysta inauguracja Muzeum Czartoryskich
1878 - wystąpił na kongresie berlińskim z memoriałem domagającym się ustępstw politycznych dla narodu polskiego
1880 - za zasługi dla miasta Rada Miejska nadała księciu tytuł Honorowego Obywatela Krakowa
1887 - włączył się do umacniania pozycji chłopów w Poznańskiem

źródła:

Marian Kukiel, Czartoryski Władysław, książę (1828-1894), [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 4, Kraków 1938, reprint Kraków 1989

Marian Kukiel, Czartoryski a jedność Europy, Lublin 2008

Stanisław Koźmian, Rzecz o roku 1863, Kraków 1894

Henryk Wereszycki, Anglia a Polska 1860-1865, Lwów 1934

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005