Leon Wojciech Ignacy Chrzanowski
(13 grudnia 1828 Ojców – 17 marca 1899 Szczodrkowice, powiat olkuski)
polityk, publicysta i historyk, dziennikarz
rodzina
z rodziny ziemiańskiej, herbu Korab
syn właściciela Szczodrkowic Józefa Teodora (1789-1864) i Elżbiety z Brzeskich (1798-1828)
Leon Wojciech Chrzanowski (1828-1899), Wojciech Rzewuski 1881 rok
źródło: Portret Leona Chrzanowskiego z albumu Józefa Majera http://pauart.pl/app/artwork?id=BZS_RKPS_6624_13
rodzeństwo: Stanisław, Małgorzata, Aleksander Zygmunt (1827-1829)
zmarł bezpotomnie
biogram
Po ukończeniu gimnazjum w Krakowie rozpoczął studia prawnicze na UJ. Po wybuchu powstania krakowskiego służył w kawalerii powstańczej. Przebywał na emigracji we Francji (Paryż) i Szwajcarii (Zurych), nawiązał wówczas kontakty między innymi z Sewerynem Goszczyńskim, Adamem Mickiewiczem, Andrzejem Towiańskim, Karolem Różyckim. Uczestniczył w rewolucji lutowej w Paryżu, a następnie wraz ze swoim stryjem Wojciechem Chrzanowskim brał udział w wojnie królestwa Sardynii z Austrią. Powrócił do Paryża studiował w Szkole Wojskowej i Szkole Sztabu Głównego. Ogłaszał swoje teksty w języku polskim i francuskim, próbował swych sił na polu literatury. Odbył podróż na Wschód, przebywał między innymi na Krymie.
Powrócił do Krakowa, został członkiem zespołu redakcyjnego „Czasu”, był kierownikiem działu politycznego gazety. W trakcie powstania styczniowego dzięki jego staraniom (i reportażom), „Czas” i inne krakowskie gazety opublikowały liczne informacje o zmaganiach wojennych.
W przededniu powstania styczniowego związany z „Białymi”. Należał do Komitetu Galicji Zachodniej. Dążył do tego by dyktaturę rządu powstańczego objął Marian Langiewicz, a nie niepopularny w Krakowie Ludwik Mierosławski. Za swoją aktywność został aresztowany przez władze austriackie. Po powstaniu kilkakrotnie reprezentował Kraków w Sejmie Krajowym, został posłem do austriackiej Rady Państwa, w parlamencie austriackim należał do grupy posłów konserwatywnych (stańczyków) Koła Polskiego w Wiedniu.
Kazimierz Chłędowski tak go opisał: Do charakterystycznych figur Koła Polskiego należał poseł krakowski pan Leon Chrzanowski [bratanek] jenerała polskiego z r. 1831 i z tego tytułu zajmujący się zawsze strategią. Chrzanowski pisywał przez długie lata do «Czasu», a artykuły jego łatwo było rozpoznać nawet nie czytając, bo co trzecie słowo było drukowane rozstawnymi czcionkami, pan Leon nie umiał bowiem pisać nie podkreśliwszy ważniejszych wyrazów i frazesów. Pan Leon był starym kawalerem, okropnie się jąkał, ale już w późniejszych latach tak nad sobą pracował, aby się zacinania oduczyć, że czasem udało mu się nawet dość gładko mowę powiedzieć. Jak tylko gdzie wojna wybuchła, Chrzanosio posyłał do «Czasu» swe strategiczne artykuły, czy to chodziło o wojnę wschodnią, czy o jakąś angielską kampanię w Afganistanie. Przepędziwszy swą młodość w Królestwie, mało on rozumiał z austriackich stosunków, pomimo że długie lata posłował i w sejmie i Radzie Państwa. Lubiano go jednak dla wielkiej prawości charakteru; a ponieważ jako teoretyczny wojskowy występował zawsze, mianowicie w delegacjach wspólnych, w kwestiach wojska się tyczących i zawsze w sympatycznym dla armii duchu, więc zyskał sobie nawet sympatię pomiędzy wyższymi oficerami austriackimi. Mówił haniebnie po niemiecku, pomimo że latami mieszkał w Wiedniu, ale to mu nie przeszkadzało popisywać się znajomością niemieckiego języka. Chrzanosio był stańczykiem z krwi i kości, należał do stronnictwa krakowskiego; Poza Krakowem, za młodu Paryżem i rodzinnymi okolicami w Królestwie Polskim (...) nic nie znał, a na wszystko, co nowe, na wszystkie nowe kierunki czy to literackie, czy polityczne, patrzył z ukosa. Gdy raz u Bilińskiego na obiedzie była mowa o sukcesach Sienkiewicza i o Kraszewskim, Chrzanosio bardzo krytykował autora «Ogniem i mieczem», sądził, że zanadto jego talent podnoszą, że naśladuje on tylko «Muszkieterów» Dumasa, a natomiast, że się zanadto poniża talent Kraszewskiego, który jest jednym z największych polskich pisarzy. Chrzanowski sądził, że popularność Sienkiewicza szybko przeminie. Chrzanosio był małą, szczupłą figurką, podskakującą, chodzącą jakby na sprężynach. Chcąc się podwyższyć nosił nadzwyczaj wysokie obcasy u butów, a gdy siwizna nadchodziła, malował sobie wąsy i włosy w niemożliwy sposób, a podobno nawet się różował.
Pochowany w rodzinnej kaplicy grobowej na cmentarzu parafialnym w Smardzewicach.
wybrane prace:
1846 – Chwile teraźniejsze i posłannictwo Polski
1847 – Dźwięki mej duszy
1848 – poemat Przyszłość
1848 - Kilka słów o dzisiejszym obowiązku Słowian
1850 – Pogląd na dzieje Słowiańszczyzny
1871 – Pułascy
1871 – Pisma wojskowo-polityczne
1876 – Odsiecz Wiednia
1890 – reportaże z podróży na Wschód ogłoszone w „Wędrowcu”
kalendarium
1846 – służył w kawalerii powstańczej
1846–1852 – przebywał na emigracji we Francji i Szwajcarii
1848 – uczestnik rewolucji lutowej w Paryżu
1848-1849 – uczestnik wojny królestwa Sardynii a Austrią
1850 – odbył podróż na Wschód
1852 – powrócił do Krakowa
1853 – został członkiem redakcji „Czasu”
1861 II 22 – członek czynny Towarzystwa Naukowego Krakowskiego
1863 III 9 – brał udział, wraz z Władysławem Bentkowskim oraz Adamem Grabowskim, w delegacji do Goszczy, do obozu Mariana Langiewicza, z propozycją objęcia przez niego dyktatury
1864 – był jednym z założycieli gazety „Wiek”
1866-1899 – zasiadał w Radzie Miejskiej Krakowa
1867 II 4, 7-8 VII 1870, 31 V 1883 i 4 VII 1889 – wybierany w Krakowie do sejmu krajowego
1885 VI 8 – wybrany do Rady Państwa
1888-1890 – członek Wydziału Krajowego
źródła:
Marian Tyrowicz, Chrzanowski Leon Wojciech Ignacy (1828-1899), [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, reprint Kraków 1989
Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim 1848-1918, Warszawa 1996
Kazimierz Chłędowski, Pamiętniki, Kraków 1957