Jost Ludwik Decjusz młodszy

Dietz, Dycz

(około 1520 – w listopadzie 1567)

dworzanin królewski, żupnik i wielkorządca 

rodzina

syn Josta Ludwika starszego i Anny

około 1550 roku poślubił Konstancję Konarską herbu Gryf, nie mieli dzieci

biogram

           Od najmłodszych lat zdradzał wyjątkowe uzdolnienia, które budziły podziw współczesnych – już jako pięciolatek z łatwością opanowywał łacinę i grekę. Podjął studia na Uniwersytecie Krakowskim, a później pomagał seniorowi rodu Decjuszów. Po śmierci ojca przejął zarząd mennicy krakowskiej oraz żup wielickich, a gdy zmarł Stanisław Boner, objął urząd żupnika olkuskiego i chęcińskiego.

           Jako nowy żupnik w Olkuszu szczególnie wyróżnił się sprawnym kierowaniem miejscowym górnictwem oraz inicjowaniem budowy licznych sztolni. To za jego urzędowania oddano do użytku pierwszą w Olkuszu sztolnię – Czartoryską. Król Zygmunt August potwierdził również licencję urzędu żupnego na wykonanie kolejnej, sztolni Ponikowskiej, w której udziały mieli liczni krakowscy kupcy. Sam monarcha, chcąc przyspieszyć prace, pokrył koszt budowy jednej ósmej przedsięwzięcia (czyli ośmiu udziałów), a realizację tej części powierzył właśnie Decjuszowi. W planach miał on także budowę huty w Starczynowie.

          O jego zainteresowaniu Olkuszem świadczyło to, że często tu przyjeżdżał – czego nie można powiedzieć o wszystkich żupnikach olkuskich. Kiedy w połowie XVI wieku król, a później kanclerz koronny Jan Ocieski, przejęli od zadłużonych gwarków (Jana Tratkopfa i bakałarza Tomasza Bieńkowskiego) dwie kamienice w Rynku, a wcześniej także hutę, Decjusz kupił dom należący niegdyś do Tratkopfa, położony między kamienicami Błońskiego i Cieślińskiego. Podczas licznych pobytów w mieście sam w nim mieszkał, natomiast na co dzień rezydował tam podżupek, olbornik i pisarz górniczy.

           W tej kamienicy koncentrowało się życie urzędowe żup: urzędowały tam władze górnicze, odbywały się posiedzenia sądu górniczego, przechowywano dokumenty, a nawet przetrzymywano więźniów, ponieważ mieściło się tam również „żupne” więzienie. Nagromadzenie funkcji i ludzi najpewniej skłoniło żupnika do wzniesienia w głębi parceli dodatkowego, drewnianego domu oraz stajni.

            Łączyły go bliskie, także materialne, relacje z dworem królewskim. Zajmował się m.in. zakupem biblioteki dla Zygmunta Augusta, nadzorował wykonanie oraz transport do Wilna grobowców królowej Elżbiety i Barbary Radziwiłłówny. Do jego obowiązków należało również dostarczanie rozmaitych materiałów, w tym wyposażenia wojskowego, podczas wojny o Inflanty. Często podróżował, załatwiając sprawy związane z mennicami i górnictwem. Pozostawił po sobie wyjątkowo skrupulatnie prowadzone księgi rachunkowe obejmujące lata 1552–1567. Za pracę otrzymywał od monarchy stałą pensję: od 1552 roku, kiedy został sekretarzem królewskim, wynosiła ona 400 florenów rocznie, a od 1555 roku – 500 florenów.

             Zwolennik protestantyzmu i należał do liderów małopolskiego zboru kalwińskiego. Biskup Andrzej Zebrzydowski obłożył go klątwą za odprawianie nabożeństw protestanckich w jego kamienicy przy ul. św. Jana.

           Utrzymywał kontakty z uczonymi i poetami, m.in. z Piotrem Rojzjuszem i Andrzejem Trzecieskim, a także zgromadził bibliotekę liczącą ponad 450 tomów. Był właścicielem gruntów w Przegorzałach; scalił tam posiadłości i przejął część terenów należących do norbertanek oraz kościoła św. Michała, co doprowadziło do utrwalenia – aż do końca XIX wieku – podziału na Przegorzały Duchowne i Szlacheckie. Nie doczekał się potomków, a cały majątek przeszedł na jego młodszego brata, Ludwika.

kalendarium

1534 - rozpoczął studia w Akademii Krakowskiej
1545 – przejął zarząd mennicy krakowskiej i żup wielickich
1547 - dworzanin Zygmunta II Augusta
1548 – zamknięto mennicę krakowską
1549 - żupnik olkuski i chęciński
od 1552 - w jego majątku w Woli Justowskiej odbywały się nabożeństwa protestanckie
od 1556 - nabożeństwa odbywały się także w jego kamienicy przy ulicy św. Jana
1557 – synod kalwiński w Wodzisławiu mianował go członkiem komitetu mającego przygotować wydanie Biblii w języku polskim
1558 – w Rynku w Olkuszu kupił dom należący wcześniej do Tratkopfa, a znajdujący się między domami Błońskiego i Cieślińskiego
1558 – biskup A. Zebrzydowski rzucił na niego klątwę za odbywanie nabożeństw protestanckich w jego kamienicy przy ul. św. Jana
1562 - za jego „kadencji” oddano do użytku sztolnię Czartoryską, pierwszą w Olkuszu
1563 VII 22 – brał udział w dyspucie z arianami
1564 - król Zygmunt August potwierdził licencję urzędu żupnego na budowę kolejnej sztolni Ponikowskiej
1567 - mianowany wielkorządcą krakowskim

źródła:

Polski Słownik Biograficzny. T. 5: Dąbrowski Jan Henryk – Dunin Piotr. Kraków 1939-1946

Maria Jadwiga Minakowska, Wielka genealogia Minakowskiej (Wielcy.pl), wydanie z 11.10.2025