Albin Dunajewski
(1 marca 1817 Stanisławów, Ukraina – 19 kwietnia 1894 Kraków)
kardynał, prawnik, działacz polityczny i kościelny
rodzina
herbu Sas
syn Szymona, urzędnika cyrkularnego w Stanisławowie, a potem w Nowym Sączu, i Antoniny z Błażowskich
Albin Dunajewski, Awit Szubert (1837–1919), po 1878, źródło: CBN Polona
brat Juliana Antoniego, ekonomisty i ministra finansów Austrii
biogram
Uczył się w gimnazjum w Nowym Sączu, a po zdaniu matury rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym we Lwowie. Wkrótce jednak przeniósł się na Wydział Prawa, który ukończył po czterech latach nauki. W okresie studiów aktywnie angażował się w działalność patriotyczną i społeczną, współpracując z tajnym Stowarzyszeniem Ludu Polskiego. Był współzałożycielem organizacji Młoda Sarmacja oraz konspiracyjnego sprzysiężenia Demokraci Polscy. Za przynależność do nielegalnych związków został aresztowany, a po długotrwałym śledztwie skazany na karę śmierci. Sąd w Wiedniu złagodził wyrok do ośmiu lat więzienia w twierdzy oraz objęcia go nadzorem policyjnym po odbyciu kary. Osadzony był w twierdzy Spielberg na Morawach, skąd wyszedł na wolność na mocy amnestii ogłoszonej podczas Wiosny Ludów.
Po powrocie do kraju podjął pracę jako tłumacz w Buczaczu, następnie odbył praktykę notarialną w Krakowie i został przyjęty na aplikację w Sądzie Wyższym miasta Krakowa. Niedługo potem usunięto go z praktyki w Trybunale za udzielenie wsparcia finansowego spiskowcowi Julianowi Goslarowi. Po okresie pracy w administracji drukarni „Czas” został sekretarzem Adama Potockiego z Krzeszowic. Spotkanie z ks. Kajsiewiczem oraz śmierć narzeczonej wpłynęły na jego decyzję o całkowitym poświęceniu się służbie Bogu. Początkowo rozważał wstąpienie do Zgromadzenia Zmartwychwstańców, jednak uznał, że większe dobro przyniesie jako kapłan diecezjalny. Po śmierci Felicji Szczepanowskiej powrócił do przerwanych studiów w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Krakowie, a następnie kontynuował naukę w Rzymie.
Przez krótki czas pełnił funkcję penitencjarza w kościele Mariackim, po czym arcybiskup Zygmunt Szczęsny Feliński mianował go rektorem Seminarium Duchownego w Warszawie. W związku z podejrzeniami o udział w powstaniu styczniowym, obawiając się aresztowania, wrócił do Krakowa. Biskup A. Gałecki skierował go karnie na wikariat do Rudawy i oddał pod nadzór policyjny. Później został w Krakowie kapelanem i katechetą sióstr Wizytek.
Z czasem otrzymał godność prałata papieskiego, a następnie został biskupem krakowskim. Przyczynił się do poszerzenia granic diecezji krakowskiej w latach 1880 i 1886 oraz do podniesienia rangi Kościoła krakowskiego. Wspierał unitów, uczestniczył w uroczystościach patriotycznych, inicjował działania dobroczynne, sprzyjał rozwojowi stowarzyszeń religijnych, wydawnictw i budownictwa sakralnego. Patronował licznym inicjatywom charytatywnym, wspomagał działalność zakonów i świeckich działaczy, w tym Adama Chmielowskiego, późniejszego św. Brata Alberta. Troszczył się również o Polaków z innych zaborów, otaczając opieką pielgrzymów przybywających do Krakowa i Kalwarii ze Śląska i Słowacji oraz udzielając wsparcia księżom wygnanym z ojczyzny.
Przyczynił się do odnowy życia religijnego w diecezji, regularnie przeprowadzając wizytacje parafii. Troszczył się o funkcjonowanie seminarium duchownego oraz odegrał istotną rolę w reaktywowaniu Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Doprowadził do odbudowy pałacu biskupiego, zniszczonego w pożarze w 1850 roku, a także zapoczątkował prace restauracyjne przy katedrze wawelskiej. Był pierwszym Polakiem po rozbiorach, który został wyniesiony do godności kardynalskiej.
Spoczywa w Katedrze na Wawelu; w pobliżu kaplicy Jakuba Zadzika znajduje się jego pomnik z popiersiem autorstwa Mieczysława Zawiejskiego.
Pamiętnikarka Maria Kietlińska wspominała Albina Dunajewskiego jeszcze przed wstąpieniem do stanu duchownego: „Albin Dunajewski, sekretarz hr. Adama Potockiego, częstym i zawsze mile widzianym był gościem w domu moich rodziców. Był to człowiek wielce sympatyczny, rozumny, łagodnego usposobienia, przy tym wesoły, jakiś dziwnie jasny i szczery; pięknej był postawy, blondyn z ładną, pełną brodą, o cerze świeżej a delikatnej”. Autorka przytacza również dramatyczne okoliczności podjęcia ostatecznej decyzji o karierze duchownej (jedna narzeczona zmarła śmiercią samobójczą, druga na tyfus) oraz kilka anegdot z życia Dunajewskiego już jako biskupa (m.in. unikanie korzystania z karety).
kalendarium
1832 - rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie
1834 - współzałożyciel związku Młoda Sarmacja
1834-1835 - członek Stowarzyszenia Ludu Polskiego
1835 - przeniósł się na Wydział Prawa
1839 - ukończył prawo
1839 - poprzez J. Woronicza nawiązał kontakty z Hotelem Lambert
1842 - aresztowany i osadzony w więzieniu we Lwowie
1844 - skazany na śmierć
1845 I - wyrok zmieniono na 8 lat więzienia
1848 - zwolniony na mocy amnestii, przyjechał do Krakowa
1849 - zatrudniony jako tłumacz w Buczaczu, a następnie odbywał praktykę notarialną w Krakowie i aplikanturę w Trybunale Miasta Krakowa
1851-1855 - pracował jako dyrektor drukarni krakowskiego dziennika "Czas"
1855 - sekretarz hr. Adama Potockiego w pałacu w Krzeszowicach
1859 - wstąpił do Seminarium Duchownego w Krakowie
1861 - z rąk biskupa Łętowskiego otrzymał święcenia kapłańskie
1862 - powołany na rektora Seminarium Duchownego w Warszawie
1864 II - opuścił Warszawę i został poddany pod nadzór policyjny
1865 - objął stanowisko kapelana i katechety ss. Wizytek na placu Biskupim
1871-1873 - administrator parafii św. Szczepana na Piasku
1877 - otrzymał godność prałata papieskiego
1879 IV 21 - prekanonizowany przez papieża Leona XIII na biskupa krakowskiego
1879 VI 6 - otrzymał sakrę biskupią w kościele Mariackim
1881-1884 - odnowił zniszczony Pałac Biskupi
1883 - przeprowadził koronację obrazu Matki Bożej w klasztorze ojców karmelitów na Piasku w Krakowie
1884 – nie przyjął proponowanego mu arcybiskupstwa lwowskiego
1884 - poświęcił neoromański kościół pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny na Smoleńsku
1886 - koronował obraz Matki Bożej w klasztorze ojców bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej
1886 - sprowadził do Krakowa Zgromadzenie Córek Miłości Bożej (zwane gottliebkami)
1886 X 27 - wizytował parafię radziszowską
1888 VIII 26 – konsekrował kościół pw. św. Mikołaja biskupa i św. Jana Kantego w Liszkach
1889 XI 3 - poświęcił odnowiony kościół na Skałce
1889 - poświęcił kaplicę w Bramie Floriańskiej
1889 - poświęcił kaplicę cmentarną św. Józefa na Cmentarzu Salwatorskim
1889 - wyjednał u cesarza austriackiego przywrócenie urzędowi biskupa krakowskiego tytułu książęcego
1890 VI 26 - konsekrował dzwon na sygnaturkę klasztornego kościoła w Kętach
1890 - otrzymał od papieża Leona XIII tytuł kardynała
1892 VI 26 - poświęcił kamień węgielny pod nowy kościół księży misjonarzy w Nowej Wsi
1893 - w Pałacu Biskupim udzielił ślubu Henrykowi Sienkiewiczowi i Marii Wołodkowiczównie
1893 IX 10 - dokonał uroczystej konsekracji, połączonej z nadaniem wezwania - Trójcy Przenajświętszej, kościoła klasztornego sióstr kapucynek w Kętach
źródła:
Polski Słownik Biograficzny. T. 5: Dąbrowski Jan Henryk – Dunin Piotr, Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1939-1946
S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna Warszawa 1898-1912 t. 4
Encyklopedia katolicka Lublin 1989 t. 4
Krakowski Rocznik Archiwalny Kraków 2000 t. 3, 4, 5, 6
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005